Новости из Беларуси
Новости сайта


Новости проекта "Тюрьма"

Новости

KODEKS POSTEPOWANIA CYWILNEGO

Dokumenty, aktualnosci, prawa Rzeczypospolitej Polskiej

(Документы, новости, законы Республики Польша)

<<<    >>>

 

TYTUL VI. POSTEPOWANIE

DZIAL I. PRZEPISY OGOLNE O CZYNNOSCIACH PROCESOWYCH

Rozdzial 1. Pisma procesowe

Art. 125. § 1. (89) Pisma procesowe obejmuja wnioski i oswiadczenia stron skladane poza rozprawa.
§ 2. (90) Jezeli przepis szczegolny tak stanowi, pisma procesowe wnosi sie na urzedowych formularzach lub na elektronicznych nosnikach informatycznych.
§ 3. (91) Minister Sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, wzory i sposob udostepniania stronom urzedowych formularzy, o ktorych mowa w § 2, odpowiadajacych wymaganiom przewidzianym dla pism procesowych, szczegolnym wymaganiom postepowania, w ktorym maja byc stosowane, oraz zawierajacych niezbedne pouczenia dla stron co do sposobu ich wypelniania, wnoszenia i skutkow niedostosowania pisma do tych wymagan. Urzedowe formularze powinny byc udostepniane w siedzibach sadow oraz poza sadami, w dogodny dla stron sposob, za niewygorowana odplatnoscia.
§ 4. (92) Minister Sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowe zasady i termin wprowadzenia techniki informatycznej, warunki, jakim powinny odpowiadac elektroniczne nosniki informatyczne, na ktorych pisma procesowe maja byc wnoszone, tryb odtwarzania danych na nich zawartych oraz sposob ich przechowywania i zabezpieczania, uwzgledniajac stan wyposazenia sadow w odpowiednie srodki techniczne i poziom rozwoju technik informatycznych.

Art. 126. § 1. Kazde pismo procesowe powinno zawierac:
1) oznaczenie sadu, do ktorego jest skierowane, imie i nazwisko lub nazwe stron, ich przedstawicieli ustawowych i pelnomocnikow;
2) oznaczenie rodzaju pisma;
3) osnowe wniosku lub oswiadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okolicznosci;
4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pelnomocnika;
5) wymienienie zalacznikow.
§ 2. (93) Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierac oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pelnomocnikow oraz przedmiotu sporu, pisma zas dalsze - sygnature akt.
§ 3. Do pisma nalezy dolaczyc pelnomocnictwo, jezeli pismo wnosi pelnomocnik, ktory przedtem nie zlozyl pelnomocnictwa.
§ 4. Za strone, ktora nie moze sie podpisac, podpisuje pismo osoba przez nia upowazniona, z wymienieniem przyczyny, dla ktorej strona sama sie nie podpisala.

Art. 1261. (94) § 1. W kazdym pismie nalezy podac wartosc przedmiotu sporu lub wartosc przedmiotu zaskarzenia, jezeli od tej wartosci zalezy wlasciwosc rzeczowa sadu, wysokosc oplaty lub dopuszczalnosc srodka odwolawczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniezna.
§ 2. Pisma dotyczace czesci przedmiotu sporu lub zaskarzenia podlegaja oplacie tylko w stosunku do wartosci tej czesci.
§ 3. Wartosci przedmiotu sporu lub zaskarzenia podaje sie w zlotych, zaokraglajac w gore do pelnego zlotego.

Art. 1262. (95) § 1. Sad nie podejmie zadnej czynnosci na skutek pisma, od ktorego nie zostala uiszczona nalezna oplata.
§ 2. Nie zada sie oplaty od pisma, jezeli juz z jego tresci wynika, ze podlega ono odrzuceniu.

Art. 127. W pismach procesowych majacych na celu przygotowanie rozprawy (pisma przygotowawcze) nalezy podac zwiezle stan sprawy, wypowiedziec sie co do twierdzen strony przeciwnej i dowodow przez nia powolanych, wreszcie wskazac dowody, ktore maja byc przedstawione na rozprawie, lub je zalaczyc.

Art. 128. Do pisma procesowego nalezy dolaczyc jego odpisy i odpisy zalacznikow dla doreczenia ich uczestniczacym w sprawie osobom, a ponadto, jezeli w sadzie nie zlozono zalacznikow w oryginale, po jednym odpisie kazdego zalacznika do akt sadowych.

Art. 129. Strona powolujaca sie w pismie na dokument obowiazana jest na zadanie przeciwnika zlozyc oryginal dokumentu w sadzie jeszcze przed rozprawa.

Art. 130. § 1. (96) Jezeli pismo procesowe nie moze otrzymac prawidlowego biegu wskutek niezachowania warunkow formalnych lub jezeli od pisma nie uiszczono naleznej oplaty, przewodniczacy wzywa strone, pod rygorem zwrocenia pisma, do poprawienia, uzupelnienia lub oplacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokladnosci nie stanowia przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie wlasciwym.
§ 11. (97) Jezeli pismo wniosla osoba zamieszkala lub majaca siedzibe za granica, ktora nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczacy wyznacza termin do poprawienia lub uzupelnienia pisma albo uiszczenia oplaty nie krotszy niz miesiac.
§ 2. Po bezskutecznym uplywie terminu przewodniczacy zwraca pismo stronie. Pismo zwrocone nie wywoluje zadnych skutkow, jakie ustawa wiaze z wniesieniem pisma procesowego do sadu.
§ 3. Pismo poprawione lub uzupelnione w terminie wywoluje skutki od chwili jego wniesienia.
§ 4. Zarzadzenie przewodniczacego o zwrocie pozwu dorecza sie tylko powodowi.
§ 5. (98) Pisma procesowe sporzadzone z naruszeniem art. 871 podlegaja zwrotowi bez wzywania do usuniecia brakow, chyba ze ustawa stanowi inaczej.

Art. 1301. (99) § 1. (100) (utracil moc).
§ 11. (101) Jezeli pismo procesowe, ktore powinno byc wniesione na urzedowym formularzu, nie zostalo wniesione na takim formularzu lub nie moze otrzymac prawidlowego biegu na skutek niezachowania innych warunkow formalnych, przewodniczacy wzywa strone do jego poprawienia lub uzupelnienia w terminie tygodniowym, przesylajac zlozone pismo. Wezwanie powinno wskazywac wszystkie braki pisma oraz zawierac pouczenie o tresci § 2.
§ 2. (102) W razie bezskutecznego uplywu terminu lub ponownego zlozenia pisma dotknietego brakami przewodniczacy zarzadza zwrot pisma. Sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zaplaty oraz sprzeciw od nakazu zaplaty sad odrzuca.
§ 3. (103) Przepisy § 1 i § 2 stosuje sie odpowiednio do pism, ktore powinny byc wniesione na elektronicznych nosnikach informatycznych.
§ 4. (104) (uchylony).

Art. 1302. (105) § 1. Pismo wniesione przez adwokata, radce prawnego lub rzecznika patentowego, ktore nie zostalo nalezycie oplacone, przewodniczacy zwraca bez wezwania o uiszczenie oplaty, jezeli pismo podlega oplacie w wysokosci stalej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez strone wartosci przedmiotu sporu.
§ 2. W terminie tygodniowym od dnia doreczenia zarzadzenia o zwrocie pisma z przyczyn okreslonych w § 1 strona moze uiscic brakujaca oplate. Jezeli oplata zostala wniesiona we wlasciwej wysokosci, pismo wywoluje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie nastepuje w razie kolejnego zwrotu pisma z tej samej przyczyny.
§ 3. Sad odrzuca bez wezwania o uiszczenie oplaty pismo wniesione przez adwokata, radce prawnego lub rzecznika patentowego srodki odwolawcze lub srodki zaskarzenia (apelacje, zazalenie, skarge kasacyjna, skarge o stwierdzenie niezgodnosci z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zaplaty, skarge na orzeczenie referendarza sadowego) podlegajace oplacie w wysokosci stalej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez strone wartosci przedmiotu zaskarzenia.
§ 4. Przepisy § 1-3 stosuje sie do pisma wniesionego w postepowaniu w sprawach gospodarczych takze wowczas, gdy przedsiebiorcy nie reprezentuje adwokat lub radca prawny. Zarzadzenie o zwrocie pisma powinno zawierac okreslenie wysokosci naleznej oplaty stosunkowej, jezeli oplata zostala uiszczona w niewlasciwej wysokosci, oraz wskazanie skutkow ponownego wniesienia pisma.
§ 5. Przepisow § 1 i 3 nie stosuje sie, gdy obowiazek uiszczenia oplaty stosunkowej powstal na skutek sprawdzenia przez sad wskazanej przez strone wartosci przedmiotu sporu lub zaskarzenia.

Art. 1303. (106) § 1. Przepisy art. 1261, art. 1262, art. 130 § 1 i 11, art. 1302 stosuje sie odpowiednio, gdy przed wyslaniem odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron - przed wyslaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia, powstal obowiazek uiszczenia lub uzupelnienia oplaty na skutek ustalenia przez sad wyzszej wartosci przedmiotu sporu, cofniecia zwolnienia od kosztow sadowych albo uchylenia kurateli.
§ 2. Jezeli obowiazek uiszczenia lub uzupelnienia oplaty powstal na skutek rozszerzenia lub innej zmiany zadania, z innych przyczyn niz wymienione w § 1, albo po wyslaniu odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron - po wyslaniu zawiadomienia o terminie posiedzenia, przewodniczacy wzywa zobowiazanego do uiszczenia naleznej oplaty w terminie tygodnia, a jezeli mieszka on lub ma siedzibe za granica i nie ma w kraju przedstawiciela - w terminie nie krotszym od miesiaca. W razie bezskutecznego uplywu terminu sad prowadzi sprawe bez wstrzymywania biegu postepowania, a o obowiazku uiszczenia oplaty orzeka w orzeczeniu konczacym sprawe w instancji, stosujac odpowiednio zasady obowiazujace przy zwrocie kosztow procesu.

Art. 1304. (107) § 1. Strona, ktora wnosi o podjecie czynnosci polaczonej z wydatkami, obowiazana jest uiscic zaliczke na ich pokrycie w wysokosci i terminie oznaczonym przez sad. Jezeli wiecej niz jedna strona wnosi o podjecie czynnosci, sad zobowiazuje kazda strone, ktora z czynnosci wywodzi skutki prawne, do uiszczenia zaliczki w rownych czesciach lub w innym stosunku wedlug swego uznania.
§ 2. Przewodniczacy wzywa strone zobowiazana do wniesienia zaliczki, aby w wyznaczonym terminie nie dluzszym niz dwa tygodnie zaplacila oznaczona kwote. Jezeli strona mieszka lub ma siedzibe za granica, wyznaczony termin nie moze byc krotszy niz miesiac.
§ 3. Jezeli okazuje sie, ze przewidywane lub rzeczywiste wydatki sa wieksze od wniesionej zaliczki, przewodniczacy wzywa o jej uzupelnienie w trybie okreslonym w § 2.
§ 4. Sad podejmie czynnosc polaczona z wydatkami, jezeli zaliczka zostanie uiszczona w oznaczonej wysokosci.
§ 5. W razie nieuiszczenia zaliczki sad pominie czynnosc polaczona z wydatkami.

Art. 1305. (108) W wypadkach, o ktorych mowa w art. 130-1304, zarzadzenia moze wydac takze referendarz sadowy.

Rozdzial 2. Doreczenia

Art. 131. § 1. (109) Sad dokonywa doreczen przez poczte, komornika, woznych, a takze przez sadowa sluzbe doreczeniowa.
§ 2. Szczegolowy tryb doreczania pism sadowych przez poczte okresla rozporzadzenie Ministra Sprawiedliwosci wydane w porozumieniu z Ministrem Lacznosci.
§ 3. (110) Minister Sprawiedliwosci moze, w drodze rozporzadzenia, utworzyc sadowa sluzbe doreczeniowa, powolana do dokonywania doreczen, o ktorych mowa w § 1, i okreslic organizacje sluzby doreczeniowej oraz szczegolowy tryb doreczania przez te sluzbe pism sadowych, majac na wzgledzie zapewnienie skutecznosci doreczen, zachowania wymogow postepowania sadowego, ochrone praw osob, ktorym pisma sa doreczane, oraz zasady ochrony ich danych osobowych.

Art. 132. § 1. (111) W toku sprawy adwokaci i radcy prawni moga doreczac sobie nawzajem pisma bezposrednio za potwierdzeniem odbioru i oznaczeniem daty.
§ 2. Doreczenie adresatowi moze nastapic takze przez wreczenie mu pisma bezposrednio w sekretariacie sadu.

Art. 133. § 1. Jezeli strona jest osoba fizyczna, doreczenia dokonuje sie jej osobiscie, a gdy nie ma ona zdolnosci procesowej - jej przedstawicielowi ustawowemu.
§ 2. Pisma procesowe lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak rowniez dla organizacji, ktora nie ma osobowosci prawnej, dorecza sie organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sadem lub do rak pracownika upowaznionego do odbioru pism.
§ 2a. (112) Pisma procesowe dla przedsiebiorcow i wspolnikow spolek handlowych, wpisanych do rejestru sadowego na podstawie odrebnych przepisow, dorecza sie na adres podany w rejestrze, chyba ze strona wskazala inny adres dla doreczen. Jezeli ostatni wpisany adres zostal wykreslony jako niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy i nie zgloszono wniosku o wpis nowego adresu, adres wykreslony jest uwazany za adres podany w rejestrze.
§ 2b. (113) (uchylony).
§ 3. (114) Jezeli ustanowiono pelnomocnika procesowego lub osobe upowazniona do odbioru pism sadowych, doreczenia nalezy dokonac tym osobom. Jednakze Skarbowi Panstwa doreczenia dokonywa sie zawsze w sposob okreslony w § 2.

Art. 134. § 1. W dni ustawowo uznane za wolne od pracy, jako tez w porze nocnej doreczac mozna tylko w wyjatkowych wypadkach za uprzednim zarzadzeniem prezesa sadu.
§ 2. Za pore nocna uwaza sie czas od godziny dwudziestej pierwszej do godziny siodmej.

Art. 135. Doreczenia dokonywa sie w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie sie adresata zastanie.

Art. 136. § 1. Strony i ich przedstawiciele maja obowiazek zawiadamiac sad o kazdej zmianie swego zamieszkania.
§ 2. W razie zaniedbania tego obowiazku pismo sadowe pozostawia sie w aktach sprawy ze skutkiem doreczenia, chyba ze nowy adres jest sadowi znany. O powyzszym obowiazku i skutkach jego niedopelnienia sad powinien pouczyc strone przy pierwszym doreczeniu.
§ 3. (115) Przepisu paragrafu poprzedzajacego nie stosuje sie do doreczenia skargi o wznowienie postepowania.

Art. 137. § 1. (116) Doreczenia zolnierzom zasadniczej sluzby wojskowej, funkcjonariuszom Policji i Sluzby Wieziennej dokonywa sie przez ich organy bezposrednio przelozone.
§ 2. Doreczenia osobom pozbawionym wolnosci dokonywa sie przez zarzad odpowiedniego zakladu.

Art. 138. § 1. (117) Jezeli doreczajacy nie zastanie adresata w mieszkaniu, moze doreczyc pismo sadowe doroslemu domownikowi, a gdyby go nie bylo - administracji domu, dozorcy domu lub soltysowi, jezeli osoby te nie sa przeciwnikami adresata w sprawie i podjely sie oddania mu pisma.
§ 2. Dla adresata, ktorego doreczajacy nie zastanie w miejscu pracy, mozna doreczyc pismo osobie upowaznionej do odbioru pism.

Art. 139. § 1. (118) W razie niemoznosci doreczenia w sposob przewidziany w artykulach poprzedzajacych, pismo przeslane poczta nalezy zlozyc w placowce pocztowej operatora publicznego, a doreczane w inny sposob - w urzedzie wlasciwej gminy, umieszczajac zawiadomienie o tym w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej.
§ 2. (119) Jezeli adresat lub jego domownik odmawia przyjecia pisma, pozostawia sie je w miejscu doreczenia, a gdyby to bylo niemozliwe, pismo przeslane poczta sklada sie - uprzedzajac o tym - w placowce pocztowej operatora publicznego lub, w przypadku pism doreczanych w inny sposob, w urzedzie wlasciwej gminy.
§ 3. (120) Pisma dla osob prawnych, organizacji, osob fizycznych podlegajacych wpisowi do rejestru albo ewidencji na podstawie odrebnych przepisow - w razie niemoznosci doreczenia w sposob przewidziany w artykulach poprzedzajacych z uwagi na nieujawnienie w rejestrze albo w ewidencji zmiany adresu, a w przypadku osob fizycznych miejsca zamieszkania i adresu - pozostawia sie w aktach sprawy ze skutkiem doreczenia, chyba ze nowe miejsce zamieszkania i adres sa sadowi znane.
§ 4. (121) Sad rejestrowy przy ogloszeniu lub doreczeniu postanowienia o pierwszym wpisie poucza wnioskodawce o skutkach zaniedbania ujawnienia w rejestrze zmian okreslonych w § 3.

Art. 140. Pisma procesowe i orzeczenia dorecza sie w odpisach.

Art. 141. § 1. Pelnomocnikowi procesowemu kilku osob dorecza sie jeden egzemplarz pisma i zalacznikow.
§ 2. Uprawnionemu przez kilku wspoluczestnikow sporu do odbioru pism sadowych dorecza sie po jednym egzemplarzu dla kazdego wspoluczestnika.
§ 3. Jezeli jest kilku pelnomocnikow jednej strony, sad dorecza pismo tylko jednemu z nich.

Art. 142. § 1. Odbierajacy pismo potwierdza odbior i jego date wlasnorecznym podpisem. Jezeli tego nie moze lub nie chce uczynic, doreczajacy sam oznacza date doreczenia oraz przyczyny braku podpisu.
§ 2. Doreczajacy stwierdza na potwierdzeniu odbioru sposob doreczenia, a na doreczonym pismie zaznacza dzien doreczenia i opatruje to stwierdzenie swoim podpisem.

Art. 143. Jezeli stronie, ktorej miejsce pobytu nie jest znane, ma byc doreczony pozew lub inne pismo procesowe wywolujace potrzebe podjecia obrony jej praw, doreczenie moze do chwili zgloszenia sie strony albo jej przedstawiciela lub pelnomocnika nastapic tylko do rak kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sad orzekajacy.

Art. 144. § 1. Przewodniczacy ustanowi kuratora, jezeli wnioskodawca uprawdopodobni, ze miejsce pobytu strony nie jest znane. W sprawach o roszczenia alimentacyjne, jak rowniez w sprawach o ustalenie ojcostwa i o zwiazane z tym roszczenia, przewodniczacy przed ustanowieniem kuratora przeprowadzi stosowne dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego.
§ 2. (122) O ustanowieniu kuratora przewodniczacy oglosi publicznie w budynku sadowym i lokalu wojta (burmistrza, prezydenta miasta), w sprawach zas wiekszej wagi, gdy uzna to za potrzebne, takze w prasie.
§ 3. Z chwila doreczenia pisma kuratorowi doreczenie staje sie skuteczne. Sad moze jednak uzaleznic skutecznosc doreczenia od uplywu oznaczonego terminu od chwili wywieszenia obwieszczenia w budynku sadowym.

Art. 145. W wypadkach, w ktorych ustanowienie kuratora wedlug przepisow poprzedzajacych nie jest wymagane, pismo dorecza sie stronie, ktorej miejsce pobytu nie jest znane, przez wywieszenie w budynku sadowym. Doreczenie takie staje sie skuteczne z uplywem miesiaca od dnia wywieszenia.

Art. 146. Przepisy o doreczeniu stronie, ktorej miejsce pobytu nie jest znane, i ustanowieniu dla niej kuratora stosuje sie rowniez do organizacji, ktore nie maja organow albo ktorych organy sa nie znane z miejsca pobytu.

Art. 147. Gdy okaze sie, ze zadanie ustanowienia kuratora lub wywieszenia pisma nie bylo uzasadnione, sad zarzadzi doreczenie pisma w sposob wlasciwy, a w miare potrzeby zniesie na wniosek strony zainteresowanej postepowanie przeprowadzone z udzialem kuratora lub po wywieszeniu pisma w budynku sadowym.

Rozdzial 3. Posiedzenia sadowe

Art. 148. § 1. Jezeli przepis szczegolny nie stanowi inaczej, posiedzenia sadowe sa jawne, a sad orzekajacy rozpoznaje sprawy na rozprawie.
§ 2. Sad moze skierowac sprawe na posiedzenie jawne i wyznaczyc rozprawe takze wowczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Art. 149. § 1. Posiedzenia sadowe wyznacza przewodniczacy z urzedu, ilekroc wymaga tego stan sprawy.
§ 2. O posiedzeniach jawnych zawiadamia sie strony i osoby zainteresowane przez wezwanie lub ogloszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym nalezy zawsze doreczyc wezwanie na nastepne posiedzenie. Wezwanie powinno byc doreczone co najmniej na tydzien przed posiedzeniem. W wypadkach pilnych termin ten moze byc skrocony do trzech dni.

Art. 150. W wezwaniu na posiedzenie oznacza sie:
1) imie, nazwisko i miejsce zamieszkania wezwanego;
2) sad oraz miejsce i czas posiedzenia;
3) strony i przedmiot sprawy;
4) cel posiedzenia;
5) skutki niestawiennictwa.

Art. 151. Posiedzenia sadowe odbywaja sie w budynku sadowym, a poza tym budynkiem tylko wowczas, gdy czynnosci sadowe musza byc wykonane w innym miejscu albo gdy odbycie posiedzenia poza budynkiem sadowym ulatwia przeprowadzenie sprawy lub przyczynia sie znacznie do zaoszczedzenia kosztow.

Art. 152. Na posiedzenia jawne wstep na sale sadowa maja - poza stronami i osobami wezwanymi - tylko osoby pelnoletnie. Na posiedzenia niejawne maja wstep tylko osoby wezwane.

Art. 153. § 1. Sad z urzedu zarzadza odbycie calego posiedzenia lub jego czesci przy drzwiach zamknietych, jezeli publiczne rozpoznanie sprawy zagraza porzadkowi publicznemu lub moralnosci albo gdy moga byc ujawnione okolicznosci objete tajemnica panstwowa lub sluzbowa.
§ 2. Sad moze zarzadzic odbycie posiedzenia przy drzwiach zamknietych rowniez na wniosek strony, jezeli podane przez nia przyczyny uzna za uzasadnione lub jezeli roztrzasane byc maja szczegoly zycia rodzinnego. Postepowanie dotyczace tego wniosku odbywa sie przy drzwiach zamknietych. Postanowienie w tym przedmiocie sad oglasza publicznie.

Art. 154. § 1. Podczas posiedzenia odbywajacego sie przy drzwiach zamknietych moga byc obecni na sali: strony, interwenienci uboczni, ich przedstawiciele ustawowi i pelnomocnicy, prokurator oraz osoby zaufania po dwie z kazdej strony.
§ 2. Ogloszenie orzeczenia konczacego postepowanie w sprawie odbywa sie publicznie.

Art. 155. § 1. Przewodniczacy otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela glosu, zadaje pytania, upowaznia do zadawania pytan i oglasza orzeczenia.
§ 2. Przewodniczacy moze odebrac glos, gdy przemawiajacy go naduzywa, jak rowniez uchylic pytanie, jezeli uzna je za niewlasciwe lub zbyteczne.

Art. 156. Sad nawet na zgodny wniosek stron moze odroczyc posiedzenie tylko z waznej przyczyny.

Art. 157. § 1. Z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant pod kierunkiem przewodniczacego spisuje protokol.
§ 2. Przy wydawaniu wyrokow zaocznych wystarcza zaznaczenie w aktach, ze pozwany nie stawil sie na posiedzenie, nie zadal przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecnosci i nie zlozyl zadnych wyjasnien, oraz wzmianka co do ogloszenia wyroku.
§ 3. Z posiedzenia niejawnego sporzadza sie notatke urzedowa, jezeli nie wydano orzeczenia.

Art. 158. § 1. Protokol powinien zawierac:
1) oznaczenie sadu, miejsca i daty posiedzenia, nazwiska sedziow, protokolanta, prokuratora, stron, interwenientow, jak rowniez obecnych na posiedzeniu przedstawicieli ustawowych i pelnomocnikow oraz oznaczenie sprawy tudziez wzmianke co do jawnosci;
2) przebieg posiedzenia, w szczegolnosci wnioski i twierdzenia stron, wyniki postepowania dowodowego, wymienienie zarzadzen i orzeczen wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie, czy zostaly ogloszone; jezeli sporzadzenie odrebnej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wystarcza zamieszczenie w protokole tresci samego rozstrzygniecia; zamiast podania wnioskow i twierdzen mozna w protokole powolac sie na pisma przygotowawcze;
3) czynnosci stron wplywajace na rozstrzygniecie sadu (ugoda, zrzeczenie sie roszczenia, uznanie powodztwa, cofniecie, zmiana, rozszerzenie lub ograniczenie zadania pozwu).
§ 2. Protokol podpisuja przewodniczacy i protokolant.

Art. 159. § 1. Przebieg czynnosci protokolowanych moze byc utrwalony za pomoca aparatury dzwiekowej, o czym nalezy przed uruchomieniem aparatury uprzedzic wszystkie osoby uczestniczace w czynnosci.
§ 2. (123) (skreslony).
§ 3. Protokol moze rowniez byc spisany pismem stenograficznym. W tym wypadku protokolant niezwlocznie po zakonczeniu posiedzenia przelozy stenogram na zwykle pismo, czyniac adnotacje, jakim poslugiwal sie systemem stenograficznym.

Art. 160. Strony moga zadac sprostowania lub uzupelnienia protokolu, nie pozniej jednak jak na nastepnym posiedzeniu, a jesli idzie o protokol rozprawy, po ktorej zamknieciu nastapilo wydanie wyroku - dopoki akta sprawy znajduja sie w sadzie. Od zarzadzenia przewodniczacego strony moga odwolac sie do sadu w terminie tygodniowym od doreczenia im zarzadzenia.

Art. 161. (124) W toku posiedzenia wnioski, oswiadczenia, uzupelnienia i sprostowania wnioskow i oswiadczen mozna zamiescic w zalaczniku do protokolu. Jezeli strone zastepuje adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy lub Prokuratoria Generalna Skarbu Panstwa, przewodniczacy moze zazadac zlozenia takiego zalacznika w wyznaczonym terminie.

Art. 162. Strony moga w toku posiedzenia, a jezeli nie byly obecne, na najblizszym posiedzeniu zwrocic uwage sadu na uchybienia przepisom postepowania, wnoszac o wpisanie zastrzezenia do protokolu. Stronie, ktora zastrzezenia nie zglosila, nie przysluguje prawo powolywania sie na takie uchybienia w dalszym toku postepowania, chyba ze chodzi o przepisy postepowania, ktorych naruszenie sad powinien wziac pod rozwage z urzedu, albo ze strona uprawdopodobni, iz nie zglosila zastrzezen bez swojej winy.

Art. 163. § 1. (125) Jezeli kodeks przewiduje grzywne bez okreslenia jej wysokosci, grzywne wymierza sie w kwocie do jednego tysiaca zlotych. Grzywny sciaga sie w drodze egzekucji sadowej na rzecz Skarbu Panstwa.
§ 2. Ilekroc kodeks dopuszcza zarzadzenie przymusowego sprowadzenia lub aresztowania, stosuje sie odpowiednio przepisy kodeksu postepowania karnego.
§ 3. (126) O przymusowe sprowadzenie zolnierza w czynnej sluzbie wojskowej sad zwraca sie do dowodcy jednostki wojskowej, w ktorej pelni on sluzbe, lub do Zandarmerii Wojskowej, a o przymusowe sprowadzenie funkcjonariusza Policji, Biura Ochrony Rzadu, Agencji Bezpieczenstwa Wewnetrznego, Agencji Wywiadu, Sluzby Kontrwywiadu Wojskowego, Sluzby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Strazy Granicznej - do jego przelozonego.
§ 4. (127) O ukaranie zolnierza w czynnej sluzbie wojskowej sad wystepuje do dowodcy jednostki wojskowej, w ktorej pelni on sluzbe, a o ukaranie funkcjonariusza Policji, Biura Ochrony Rzadu, Agencji Bezpieczenstwa Wewnetrznego, Agencji Wywiadu, Sluzby Kontrwywiadu Wojskowego, Sluzby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub Strazy Granicznej - do jego przelozonego.

Rozdzial 4. Terminy

Art. 164. Bieg terminu wyznaczonego przez sad lub przewodniczacego (termin sadowy) rozpoczyna sie od ogloszenia w tym przedmiocie postanowienia lub zarzadzenia, a gdy kodeks przewiduje doreczenie z urzedu - od jego doreczenia.

Art. 165. § 1. Terminy oblicza sie wedlug przepisow prawa cywilnego.
§ 2. (128) Oddanie pisma procesowego w polskiej placowce pocztowej operatora publicznego jest rownoznaczne z wniesieniem go do sadu.
§ 3. To samo dotyczy zlozenia pisma przez zolnierza w dowodztwie jednostki wojskowej albo przez osobe pozbawiona wolnosci w administracji zakladu karnego oraz przez czlonka zalogi polskiego statku morskiego u kapitana statku.

Art. 166. Przewodniczacy moze z waznej przyczyny przedluzyc lub skrocic termin sadowy na wniosek zgloszony przed uplywem terminu, nawet bez wysluchania strony przeciwnej.

Rozdzial 5. Uchybienie i przywrocenie terminu

Art. 167. Czynnosc procesowa podjeta przez strone po uplywie terminu jest bezskuteczna.

Art. 168. § 1. (129) Jezeli strona nie dokonala w terminie czynnosci procesowej bez swojej winy, sad na jej wniosek postanowi przywrocenie terminu. Postanowienie moze byc wydane na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Przywrocenie nie jest dopuszczalne, jezeli uchybienie terminu nie pociaga za soba ujemnych dla strony skutkow procesowych.

Art. 169. § 1. Pismo z wnioskiem o przywrocenie terminu wnosi sie do sadu, w ktorym czynnosc miala byc dokonana, w ciagu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
§ 2. W pismie tym nalezy uprawdopodobnic okolicznosci uzasadniajace wniosek.
§ 3. Rownoczesnie z wnioskiem strona powinna dokonac czynnosci procesowej.
§ 4. Po uplywie roku od uchybionego terminu, jego przywrocenie jest dopuszczalne tylko w wypadkach wyjatkowych.

Art. 170. Niedopuszczalne jest przywrocenie terminu do zlozenia srodka odwolawczego od wyroku orzekajacego uniewaznienie malzenstwa lub rozwod albo ustalajacego nieistnienie malzenstwa, jezeli chocby jedna ze stron zawarla po uprawomocnieniu sie wyroku nowy zwiazek malzenski.

Art. 171. Spozniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrocenie terminu sad odrzuci na posiedzeniu niejawnym.

Art. 172. Zgloszenie wniosku o przywrocenie terminu nie wstrzymuje postepowania w sprawie ani wykonania orzeczenia. Sad moze jednak, stosownie do okolicznosci, wstrzymac postepowanie lub wykonanie orzeczenia. Postanowienie moze byc wydane na posiedzeniu niejawnym. W razie uwzglednienia wniosku sad moze natychmiast przystapic do rozpoznania sprawy.

Rozdzial 6. Zawieszenie postepowania

Art. 173. Postepowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa w razie zaprzestania czynnosci przez sad wskutek sily wyzszej.

Art. 174. § 1. Sad zawiesza postepowanie z urzedu:
1) w razie smierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolnosci procesowej, utraty przez strone zdolnosci sadowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela;
2) jezeli w skladzie organow jednostki organizacyjnej bedacej strona zachodza braki uniemozliwiajace jej dzialanie;
3) jezeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje sie w miejscowosci pozbawionej wskutek nadzwyczajnych wydarzen komunikacji z siedziba sadu;
4) (130) jezeli postepowanie dotyczy masy upadlosci i ogloszono upadlosc z mozliwoscia zawarcia ukladu, a strona pozbawiona zostala prawa zarzadu masa upadlosci, albo ogloszono upadlosc obejmujaca likwidacje majatku powoda.
§ 2. (131) W wypadkach wymienionych w § 1 pkt 1 i 4 zawieszenie ma skutek od chwili zdarzen, ktore je spowodowaly. Zawieszajac postepowanie, sad z urzedu uchyla orzeczenia wydane po nastapieniu tych zdarzen, chyba ze nastapily one po zamknieciu rozprawy.
§ 3. (132) W wypadku, o ktorym mowa w § 1 pkt 4, sad zawiadamia syndyka albo zarzadce o trwajacym postepowaniu, wyznaczajac mu odpowiedni termin do wstapienia do tego postepowania. Brak oswiadczenia syndyka albo zarzadcy w wyznaczonym terminie uznaje sie za odmowe wstapienia do postepowania.

Art. 175. W razie smierci pelnomocnika procesowego postepowanie moze toczyc sie dalej dopiero po wezwaniu strony nie stawajacej. Wezwanie dorecza sie stronie w miejscu jej rzeczywistego zamieszkania, zawiadamiajac ja rownoczesnie o smierci pelnomocnika procesowego. W wypadku tym nie stosuje sie art. 136 § 2.

Art. 1751. (133) Jezeli zastepstwo stron przez adwokatow lub radcow prawnych jest obowiazkowe, w razie smierci adwokata lub radcy prawnego, skreslenia z listy adwokatow lub radcow prawnych, utraty mozliwosci wykonywania zawodu albo utraty zdolnosci procesowej, sad zawiesza postepowanie z urzedu, wyznaczajac odpowiedni termin do wskazania innego adwokata lub radcy prawnego, i po uplywie tego terminu podejmuje postepowanie. Przepis art. 175 stosuje sie odpowiednio.

Art. 176. Sad zawiesi postepowanie na wniosek spadkobiercy, jezeli powod dochodzi przeciwko niemu wykonania obowiazku, nalezacego do dlugow spadkowych, a spadkobierca nie zlozyl jeszcze oswiadczenia o przyjeciu spadku i termin do zlozenia takiego oswiadczenia jeszcze nie uplynal.

Art. 177. § 1. Sad moze zawiesic postepowanie z urzedu:
1) jezeli rozstrzygniecie sprawy zalezy od wyniku innego toczacego sie postepowania cywilnego;
2) jezeli osoba trzecia wystapila przeciwko obu stronom z interwencja glowna;
3) (134) jezeli rozstrzygniecie sprawy zalezy od uprzedniej decyzji organu administracji publicznej,
4) jezeli ujawni sie czyn, ktorego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogloby wywrzec wplyw na rozstrzygniecie sprawy cywilnej;
5) w razie niestawiennictwa obu stron na rozprawie, jezeli ustawa nie stanowi inaczej, oraz w razie niestawiennictwa powoda, gdy powod nie zadal rozpoznania sprawy w jego nieobecnosci, a pozwany nie zglosil wniosku o rozpoznanie sprawy;
6) jezeli na skutek braku lub wskazania zlego adresu powoda albo niewskazania przez powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub niewykonania przez powoda innych zarzadzen nie mozna nadac sprawie dalszego biegu.
§ 2. Jezeli postepowanie karne, dyscyplinarne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczete, a jego rozpoczecie zalezy od wniosku strony, sad wyznaczy termin do wszczecia postepowania, w innych wypadkach moze zwrocic sie do wlasciwego organu.

Art. 178. Sad moze rowniez zawiesic postepowanie na zgodny wniosek stron.

Art. 179. § 1. W wypadku zawieszenia postepowania na zgodny wniosek stron albo wskutek ich niestawiennictwa lub niemoznosci nadania sprawie dalszego biegu, zawieszenie wstrzymuje tylko bieg terminow sadowych, ktore biegna dalej dopiero z chwila podjecia postepowania.
§ 2. We wszystkich innych wypadkach zawieszenia zadne terminy nie biegna i zaczynaja biec dopiero od poczatku z chwila podjecia postepowania. Terminy sadowe nalezy w miare potrzeby wyznaczac na nowo.
§ 3. Podczas zawieszenia sad nie podejmuje zadnych czynnosci z wyjatkiem tych, ktore maja na celu podjecie postepowania albo zabezpieczenie powodztwa lub dowodu. Czynnosci podejmowane przez strony, a nie dotyczace tych przedmiotow, wywoluja skutki dopiero z chwila podjecia postepowania.

Art. 180. § 1. (135) Sad postanowi podjac postepowanie z urzedu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczegolnosci:
1) w razie smierci strony - z chwila zgloszenia sie lub wskazania nastepcow prawnych zmarlego albo z chwila ustanowienia we wlasciwej drodze kuratora spadku;
2) w razie utraty zdolnosci sadowej - z chwila ustalenia ogolnego nastepcy prawnego;
3) w razie braku przedstawiciela ustawowego - z chwila jego ustanowienia;
4) gdy rozstrzygniecie sprawy zalezy od wyniku innego postepowania - z chwila uprawomocnienia sie orzeczenia konczacego to postepowanie; sad moze jednak i przedtem, stosownie do okolicznosci, podjac dalsze postepowanie.
5) (136) jezeli postepowanie dotyczy masy upadlosci i ogloszenia upadlosci z mozliwoscia zawarcia ukladu, a strona pozbawiona zostala prawa zarzadu masa upadlosci, albo ogloszono upadlosc obejmujaca likwidacje majatku powoda - z chwila zlozenia przez syndyka lub zarzadce oswiadczenia w przedmiocie wstapienia do postepowania. W razie odmowy wstapienia przez nich do postepowania, sprawa toczy sie z udzialem upadlego.
§ 2. (137) Jezeli w ciagu roku od dnia postanowienia o zawieszeniu postepowania nie zglosza sie lub nie zostana wskazani nastepcy prawni zmarlej strony, sad moze z urzedu zwrocic sie do sadu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba ze kurator taki juz wczesniej zostal ustanowiony.

Art. 181. Sad postanowi podjac postepowanie na wniosek ktorejkolwiek ze stron:
1) gdy postepowanie zostalo zawieszone na wniosek spadkobiercy - po zlozeniu oswiadczenia o przyjeciu lub odrzuceniu spadku albo po uplywie terminu do zlozenia takiego oswiadczenia;
2) w wypadku zawieszenia na wniosek obu stron albo wskutek niestawiennictwa - nie wczesniej niz po uplywie trzech miesiecy od zawieszenia, jezeli strony we wniosku o zawieszenie nie oznaczyly dluzszego terminu.

Art. 182. § 1. (138) Sad umarza postepowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jak rowniez z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jezeli wniosek o podjecie postepowania nie zostal zgloszony w ciagu roku od daty postanowienia o zawieszeniu. Ponadto sad umorzy postepowanie w razie stwierdzenia braku nastepcy prawnego strony, ktora utracila zdolnosc sadowa, a w kazdym razie po uplywie roku od daty postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny. Sad takze umorzy postepowanie w razie smierci strony po uplywie lat pieciu od daty postanowienia o zawieszeniu postepowania z tej przyczyny.
§ 2. Umorzenie postepowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa ponownego wytoczenia powodztwa, jednakze poprzedni pozew nie wywoluje zadnych skutkow, jakie ustawa wiaze z wytoczeniem powodztwa.
§ 3. (139) Umorzenie zawieszonego postepowania przez sad wyzszej instancji powoduje uprawomocnienie sie zaskarzonego orzeczenia, z wyjatkiem spraw o uniewaznienie malzenstwa lub o rozwod oraz o ustalenie nieistnienia malzenstwa, w ktorych postepowanie umarza sie wowczas w calosci.
§ 4. Z umorzeniem postepowania umarzaja sie nawzajem takze koszty stron w danej instancji.

Art. 1821. (140) §1. Jezeli ogloszono upadlosc obejmujaca likwidacje majatku pozwanego, a postepowanie dotyczy masy upadlosci, sad wydaje postanowienie o umorzeniu postepowania. Postanowienie moze zapasc na posiedzeniu niejawnym. Przepisu art. 108 § 1 nie stosuje sie.
§ 2. W przypadku ponownego wytoczenia powodztwa w terminie trzech miesiecy po prawomocnej odmowie uznania wierzytelnosci, uchyleniu, prawomocnym zakonczeniu albo umorzeniu postepowania upadlosciowego, zachowane zostaja skutki, jakie ustawa wiaze z poprzednio wytoczonym powodztwem. Postepowanie dowodowe nie wymaga powtorzenia.
§ 3. Przepis § 2 stosuje sie odpowiednio w przypadku zmiany postanowienia o ogloszeniu upadlosci obejmujacej likwidacje majatku pozwanego na postanowienie o ogloszeniu upadlosci z mozliwoscia zawarcia ukladu.

Art. 183. Postanowienie w przedmiocie zawieszenia, podjecia i umorzenia postepowania moze zapasc na posiedzeniu niejawnym.

DZIAL II. POSTEPOWANIE PRZED SADAMI PIERWSZEJ INSTANCJI

Rozdzial 1. Mediacja i postepowanie pojednawcze(141)

Oddzial 1. Mediacja(142)

Art. 1831. § 1. Mediacja jest dobrowolna.
§ 2. Mediacje prowadzi sie na podstawie umowy o mediacje albo postanowienia sadu kierujacego strony do mediacji. Umowa moze byc zawarta takze przez wyrazenie przez strone zgody na mediacje, gdy druga strona zlozyla wniosek, o ktorym mowa w art. 1836 § 1.
§ 3. W umowie o mediacje strony okreslaja w szczegolnosci przedmiot mediacji, osobe mediatora albo sposob wyboru mediatora.
§ 4. Mediacje prowadzi sie przed wszczeciem postepowania, a za zgoda stron takze w toku sprawy.

Art. 1832. § 1. Mediatorem moze byc osoba fizyczna majaca pelna zdolnosc do czynnosci prawnych, korzystajaca w pelni z praw publicznych.
§ 2. Mediatorem nie moze byc sedzia. Nie dotyczy to sedziow w stanie spoczynku.
§ 3. Organizacje spoleczne i zawodowe moga prowadzic listy stalych mediatorow oraz tworzyc osrodki mediacyjne. Wpis na liste wymaga wyrazonej na pismie zgody mediatora. Informacje o listach stalych mediatorow oraz o osrodkach mediacyjnych przekazuje sie prezesowi sadu okregowego.
§ 4. Staly mediator moze odmowic prowadzenia mediacji tylko z waznych powodow, o ktorych jest obowiazany niezwlocznie powiadomic strony, a jezeli strony do mediacji skierowal sad - rowniez sad.

Art. 1833. Mediator powinien zachowac bezstronnosc przy prowadzeniu mediacji.

Art. 1834. § 1. Postepowanie mediacyjne nie jest jawne.
§ 2. Mediator jest obowiazany zachowac w tajemnicy fakty, o ktorych dowiedzial sie w zwiazku z prowadzeniem mediacji, chyba ze strony zwolnia go z tego obowiazku.
§ 3. Bezskuteczne jest powolywanie sie w toku postepowania przed sadem lub sadem polubownym na propozycje ugodowe, propozycje wzajemnych ustepstw lub inne oswiadczenia skladane w postepowaniu mediacyjnym.

Art. 1835. Mediator ma prawo do wynagrodzenia i zwrotu wydatkow zwiazanych z przeprowadzeniem mediacji, chyba ze wyrazil zgode na prowadzenie mediacji bez wynagrodzenia. Wynagrodzenie i zwrot wydatkow obciazaja strony.

Art. 1836. § 1. Wszczecie mediacji przez strone nastepuje z chwila doreczenia mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji, z dolaczonym dowodem doreczenia jego odpisu drugiej stronie.
§ 2. Mimo doreczenia wniosku, o ktorym mowa w § 1, mediacja nie zostaje wszczeta, jezeli:
1) staly mediator, w terminie tygodnia od dnia doreczenia mu wniosku o przeprowadzenie mediacji, odmowil przeprowadzenia mediacji,
2) strony zawarly umowe o mediacje, w ktorej wskazano jako mediatora osobe niebedaca stalym mediatorem, a osoba ta, w terminie tygodnia od dnia doreczenia jej wniosku o przeprowadzenie mediacji, odmowila przeprowadzenia mediacji,
3) strony zawarly umowe o mediacje bez wskazania mediatora i osoba, do ktorej strona zwrocila sie o przeprowadzenie mediacji, w terminie tygodnia od dnia doreczenia jej wniosku o przeprowadzenie mediacji, nie wyrazila zgody na przeprowadzenie mediacji albo druga strona w terminie tygodnia nie wyrazila zgody na osobe mediatora,
4) strony nie zawarly umowy o mediacje, a druga strona nie wyrazila zgody na mediacje.

Art. 1837. Wniosek o przeprowadzenie mediacji zawiera oznaczenie stron, dokladnie okreslone zadanie, przytoczenie okolicznosci uzasadniajacych zadanie, podpis strony oraz wymienienie zalacznikow. Jezeli strony zawarly umowe o mediacje na pismie, do wniosku dolacza sie odpis tej umowy.

Art. 1838. § 1. Sad az do zamkniecia pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawe moze skierowac strony do mediacji. Po zamknieciu tego posiedzenia sad moze skierowac strony do mediacji tylko na zgodny wniosek stron.
§ 2. Sad moze skierowac strony do mediacji tylko raz w toku postepowania.
§ 3. Postanowienie moze byc wydane na posiedzeniu niejawnym. Mediacji nie prowadzi sie, jezeli strona w terminie tygodnia od dnia ogloszenia lub doreczenia jej postanowienia o skierowaniu do mediacji nie wyrazila zgody na mediacje.
§ 4. Przepisu § 1 nie stosuje sie w sprawach rozpoznawanych w postepowaniu nakazowym, upominawczym i uproszczonym.

Art. 1839. Kierujac strony do mediacji, sad wyznacza mediatora; jednakze strony moga wybrac innego mediatora. Na zgodny wniosek stron sad moze upowaznic mediatora do zapoznania sie z aktami sprawy.

Art. 18310. § 1. Kierujac strony do mediacji, sad wyznacza czas jej trwania na okres do miesiaca, chyba ze strony zgodnie wniosly o wyznaczenie dluzszego terminu na przeprowadzenie mediacji. W trakcie mediacji termin na jej przeprowadzenie moze byc przedluzony na zgodny wniosek stron.
§ 2. Przewodniczacy wyznacza rozprawe po uplywie terminu, o ktorym mowa w § 1, a przed jego uplywem, jezeli choc jedna ze stron oswiadczy, ze nie wyraza zgody na mediacje.

Art. 18311. Mediator niezwlocznie ustala termin i miejsce posiedzenia mediacyjnego. Wyznaczenie posiedzenia mediacyjnego nie jest wymagane, jezeli strony zgodza sie na przeprowadzenie mediacji bez posiedzenia mediacyjnego.

Art. 18312. § 1. Z przebiegu mediacji sporzadza sie protokol, w ktorym oznacza sie miejsce i czas przeprowadzenia mediacji, a takze imie, nazwisko (nazwe) i adresy stron, imie i nazwisko oraz adres mediatora, a ponadto wynik mediacji. Protokol podpisuje mediator.
§ 2. Jezeli strony zawarly ugode przed mediatorem, ugode zamieszcza sie w protokole albo zalacza sie do niego. Strony podpisuja ugode. Niemoznosc podpisania ugody mediator stwierdza w protokole.
§ 3. Mediator dorecza stronom odpis protokolu.

Art. 18313. § 1. Po zawarciu ugody mediator niezwlocznie sklada protokol w sadzie, ktory bylby wlasciwy do rozpoznania sprawy wedlug wlasciwosci ogolnej lub wylacznej.
§ 2. W razie skierowania przez sad sprawy do mediacji mediator sklada protokol w sadzie rozpoznajacym sprawe.

Art. 18314. § 1. Jezeli zawarto ugode przed mediatorem, sad, o ktorym mowa w art. 18313, na wniosek strony niezwlocznie przeprowadza postepowanie co do zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem.
§ 2. Jezeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sad zatwierdza ja przez nadanie jej klauzuli wykonalnosci; w przeciwnym przypadku sad zatwierdza ugode postanowieniem na posiedzeniu niejawnym.
§ 3. Sad odmawia nadania klauzuli wykonalnosci albo zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem, w calosci lub czesci, jezeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami wspolzycia spolecznego albo zmierza do obejscia prawa, a takze gdy jest niezrozumiala lub zawiera sprzecznosci.

Art. 18315. § 1. Ugoda zawarta przed mediatorem ma po jej zatwierdzeniu przez sad moc prawna ugody zawartej przed sadem.
§ 2. Przepis § 1 nie uchybia przepisom o szczegolnej formie czynnosci prawnej.

Oddzial 2. Postepowanie pojednawcze(143)

Art. 184. (144) Sprawy cywilne, ktorych charakter na to zezwala, moga byc uregulowane droga ugody zawartej przed wniesieniem pozwu. Sad uzna ugode za niedopuszczalna, jezeli jej tresc jest niezgodna z prawem lub zasadami wspolzycia spolecznego albo zmierza do obejscia prawa.

Art. 185. § 1. (145) O zawezwanie do proby ugodowej - bez wzgledu na wlasciwosc rzeczowa - mozna zwrocic sie do sadu rejonowego ogolnie wlasciwego dla przeciwnika. W wezwaniu nalezy oznaczyc zwiezle sprawe.
§ 2. (146) Postepowanie pojednawcze przeprowadza sad w skladzie jednego sedziego.
§ 3. Z posiedzenia spisuje sie protokol, a jezeli doszlo do ugody, osnowe jej wciaga sie do protokolu. Strony podpisuja ugode; niemoznosc podpisania ugody sad stwierdza w protokole.

Art. 186. § 1. Jezeli wzywajacy nie stawi sie na posiedzenie, sad na zadanie przeciwnika wlozy na niego obowiazek zwrotu kosztow wywolanych proba ugodowa.
§ 2. Jezeli przeciwnik bez usprawiedliwienia nie stawi sie na posiedzenie, sad na zadanie wzywajacego, ktory wniosl nastepnie w tej sprawie pozew, uwzgledni koszty wywolane proba ugodowa w orzeczeniu konczacym postepowanie w sprawie.

Rozdzial 2. Pozew

Art. 187. § 1. Pozew powinien czynic zadosc warunkom pisma procesowego, a nadto zawierac:
1) dokladnie okreslone zadanie, a w sprawach o prawa majatkowe takze oznaczenie wartosci przedmiotu sporu, chyba ze przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniezna;
2) przytoczenie okolicznosci faktycznych uzasadniajacych zadanie, a w miare potrzeby uzasadniajacych rowniez wlasciwosc sadu.
§ 2. Pozew moze zawierac wnioski o zabezpieczenie powodztwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalnosci i przeprowadzenie rozprawy w nieobecnosci powoda oraz wnioski sluzace do przygotowania rozprawy, a w szczegolnosci wnioski o:
1) wezwanie na rozprawe wskazanych przez powoda swiadkow i bieglych;
2) dokonanie ogledzin;
3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawe dokumentu bedacego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu ogledzin;
4) zazadanie na rozprawe dowodow znajdujacych sie w sadach, urzedach lub u osob trzecich.

Art. 1871. (147) Jezeli powod bedacy uslugodawca lub sprzedawca dochodzi roszczen wynikajacych z umow o:
1) swiadczenie uslug pocztowych i telekomunikacyjnych,
2) przewoz osob i bagazu w komunikacji masowej,
3) dostarczanie energii elektrycznej, gazu i oleju opalowego,
4) dostarczanie wody i odprowadzanie sciekow,
5) wywoz nieczystosci,
6) dostarczanie energii cieplnej
- jest obowiazany wniesc pozew na urzedowym formularzu.

Art. 1872. (148) W sprawach, o ktorych mowa w artykule poprzedzajacym, pozew wnosi sie na elektronicznych nosnikach informatycznych, jezeli przepis szczegolny tak stanowi.

Art. 188. (149) (skreslony).

Art. 189. Powod moze zadac ustalenia przez sad istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Art. 1891. (150) Uprawnienie, o ktorym mowa w art. 189, przysluguje rowniez, w toku prowadzonego postepowania, organowi podatkowemu lub organowi kontroli skarbowej, jezeli ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jest niezbedne dla oceny skutkow podatkowych.

Art. 190. Mozna dochodzic przyszlych powtarzajacych sie swiadczen, jezeli nie sprzeciwia sie temu tresc laczacego strony stosunku prawnego.

Art. 191. Powod moze dochodzic jednym pozwem kilku roszczen przeciwko temu samemu pozwanemu, jezeli nadaja sie one do tego samego trybu postepowania oraz jezeli sad jest wlasciwy ze wzgledu na ogolna wartosc roszczen, a ponadto - gdy roszczenia sa roznego rodzaju - o tyle tylko, o ile dla ktoregokolwiek z tych roszczen nie jest przewidziane postepowanie odrebne ani tez nie zachodzi niewlasciwosc sadu wedlug przepisow o wlasciwosci bez wzgledu na wartosc przedmiotu sporu.

Art. 192. Z chwila doreczenia pozwu:
1) nie mozna w toku sprawy wszczac pomiedzy tymi samymi stronami nowego postepowania o to samo roszczenie;
2) pozwany moze wytoczyc przeciw powodowi powodztwo wzajemne;
3) (151) zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objetych sporem, nie ma wplywu na dalszy bieg sprawy; nabywca moze jednak wejsc na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej.

Art. 193. § 1. Zmiana powodztwa jest dopuszczalna, jezeli nie wplywa na wlasciwosc sadu.
§ 2. (152) Jezeli w mysl przepisu poprzedzajacego zmiana nie jest dopuszczalna, a powod zmienia powodztwo w ten sposob, ze wystepuje z nowym roszczeniem obok pierwotnego, sad rozpoznaje nowe roszczenie jako sprawe oddzielna, jezeli jest dla niej rzeczowo i miejscowo wlasciwy, w przeciwnym zas razie przekazuje sprawe sadowi wlasciwemu. Gdy jednak zmiana taka nastepuje w sadzie rejonowym, nalezy przekazac cale zmienione powodztwo sadowi okregowemu, ktory dla zmienionego powodztwa jest rzeczowo i miejscowo wlasciwy.
§ 3. Jezeli powod wystepuje z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia pierwotnego, skutki przewidziane w artykule poprzedzajacym rozpoczynaja sie z chwila, w ktorej roszczenie to powod zglosil na rozprawie w obecnosci pozwanego, w innych zas wypadkach - z chwila doreczenia pozwanemu pisma zawierajacego zmiane i odpowiadajacego wymaganiom pozwu.
§ 4. (153) W razie zmiany powodztwa art. 1261 i art. 1302 stosuje sie odpowiednio.

Art. 194. § 1. (154) Jezeli okaze sie, ze powodztwo nie zostalo wniesione przeciwko osobie, ktora powinna byc w sprawie strona pozwana, sad na wniosek powoda lub pozwanego wezwie te osobe do wziecia udzialu w sprawie. Osoba wezwana do udzialu w sprawie na wniosek pozwanego moze domagac sie zwrotu kosztow wylacznie od pozwanego, jezeli okaze sie, ze wniosek byl bezzasadny.
§ 2. Osoba wezwana do wziecia udzialu w sprawie w charakterze pozwanego moze za zgoda obu stron wstapic w miejsce pozwanego, ktory wowczas bedzie zwolniony od udzialu w sprawie. W razie wyrazenia zgody na zmiane strony pozwanej, pozwany moze w terminie dwutygodniowym zlozyc sadowi wniosek o przyznanie kosztow od strony powodowej, niezaleznie od pozniejszego wyniku sprawy.
§ 3. Jezeli okaze sie, ze powodztwo o to samo roszczenie moze byc wytoczone przeciwko innym jeszcze osobom, ktore nie wystepuja w sprawie w charakterze pozwanych, sad na wniosek powoda moze wezwac te osoby do wziecia udzialu w sprawie.
§ 4. (155) (skreslony).

Art. 195. § 1. Jezeli okaze sie, ze nie wystepuja w charakterze powodow lub pozwanych wszystkie osoby, ktorych laczny udzial w sprawie jest konieczny, sad wezwie strone powodowa, aby oznaczyla w wyznaczonym terminie osoby nie biorace udzialu w taki sposob, by ich wezwanie lub zawiadomienie bylo mozliwe, a w razie potrzeby, aby wystapila z wnioskiem o ustanowienie kuratora.
§ 2. Sad wezwie osoby nie zapozwane do wziecia udzialu w sprawie w charakterze pozwanych. Osoby, ktorych udzial w sprawie w charakterze powodow jest konieczny, sad zawiadomi o toczacym sie procesie. Osoby te moga w ciagu dwoch tygodni od doreczenia zawiadomienia przystapic do sprawy w charakterze powodow.

Art. 196. § 1. Jezeli okaze sie, ze powodztwo zostalo wniesione nie przez osobe, ktora powinna wystepowac w sprawie w charakterze powoda, sad na wniosek powoda zawiadomi o toczacym sie procesie osobe przez niego wskazana. Osoba ta moze w ciagu dwoch tygodni od doreczenia zawiadomienia wstapic do sprawy w charakterze powoda.
§ 2. Osoba zawiadomiona, ktora zglosila przystapienie do sprawy w charakterze powoda, moze za zgoda obu stron wstapic na miejsce strony powodowej, ktora wowczas bedzie od udzialu w sprawie zwolniona. W razie wyrazenia zgody na zmiane strony powodowej pozwany moze w terminie dwutygodniowym zlozyc sadowi wniosek o przyznanie dotychczasowych kosztow od osoby, ktora poprzednio wystepowala jako powod.

Art. 197. (156) (skreslony).

Art. 198. § 1. Wezwanie do wziecia udzialu w sprawie w charakterze pozwanego, dokonane przez sad zgodnie z artykulami poprzedzajacymi, zastepuje pozwanie. Osobom wezwanym sad doreczy odpisy pism procesowych i zalacznikow.
§ 2. Skutki prawne, jakie ustawa wiaze z wytoczeniem powodztwa, w stosunku do osob zawiadomionych w mysl artykulow poprzedzajacych nastepuja z chwila przystapienia tych osob do sprawy w charakterze powodow.
§ 3. Osoby wezwane do wziecia udzialu w sprawie, a takze osoby zawiadomione w mysl artykulow poprzedzajacych o toczacym sie procesie, ktore w terminie zglosily swe przystapienie do sprawy w charakterze powodow, moga przy pierwszej czynnosci procesowej zadac powtorzenia dotychczasowego postepowania w calosci lub w czesci, stosownie do okolicznosci sprawy.
§ 4. W stosunku do osob wezwanych do wziecia udzialu w sprawie i osob zawiadomionych, ktore zglosily przystapienie do sprawy, stosuje sie odpowiednio przepisy o wspoluczestnictwie.

Art. 199. § 1. Sad odrzuci pozew:
1) jezeli droga sadowa jest niedopuszczalna;
2) jezeli o to samo roszczenie pomiedzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo zostala juz prawomocnie osadzona;
3) jezeli jedna ze stron nie ma zdolnosci sadowej albo jezeli powod nie ma zdolnosci procesowej, a nie dziala za niego przedstawiciel ustawowy albo jezeli w skladzie organow jednostki organizacyjnej bedacej powodem zachodza braki uniemozliwiajace jej dzialanie;
4) (157) (uchylony).
§ 2. Z powodu braku zdolnosci sadowej jednej ze stron albo zdolnosci procesowej powoda i niedzialania przedstawiciela ustawowego lub braku w skladzie organow jednostki organizacyjnej bedacej powodem, uniemozliwiajacego jej dzialanie, sad odrzuci pozew dopiero wowczas, gdy brak nie bedzie uzupelniony zgodnie z przepisami kodeksu.
§ 3. Odrzucenie pozwu moze nastapic na posiedzeniu niejawnym.

Art. 1991. (158) Sad nie moze odrzucic pozwu z tego powodu, ze do rozpoznania sprawy wlasciwy jest organ administracji publicznej lub sad administracyjny, jezeli organ administracji publicznej lub sad administracyjny uznaly sie w tej sprawie za niewlasciwe.

Art. 200. § 1. Sad, ktory stwierdzi swa niewlasciwosc, przekaze sprawe sadowi wlasciwemu. Postanowienie sadu moze zapasc na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Sad, ktoremu sprawa zostala przekazana, jest zwiazany postanowieniem o przekazaniu sprawy. Nie dotyczy to wypadku przekazania sprawy sadowi wyzszego rzedu. Sad ten w razie stwierdzenia swej niewlasciwosci przekaze sprawe innemu sadowi, ktory uzna za wlasciwy, nie wylaczajac sadu przekazujacego.
§ 3. Czynnosci dokonane w sadzie niewlasciwym pozostaja w mocy.

Art. 201. (159) § 1. Przewodniczacy bada, w jakim trybie sprawa powinna byc rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu wedlug przepisow o postepowaniu odrebnym, i wydaje odpowiednie zarzadzenia. W wypadkach przewidzianych w ustawie przewodniczacy wyznacza posiedzenie niejawne w celu wydania nakazu zaplaty w postepowaniu upominawczym.
§ 2. Jezeli sprawe wszczeto lub prowadzono w trybie niewlasciwym, sad rozpozna ja w trybie wlasciwym lub przekaze wlasciwemu sadowi do rozpoznania w takim trybie. W wypadku przekazania stosuje sie odpowiednio przepisy § 2 i 3 artykulu poprzedzajacego. Kazda jednak strona moze zadac powtorzenia czynnosci sadu dokonanych bez jej udzialu.

Art. 202. (160) Niewlasciwosc sadu dajaca sie usunac za pomoca umowy stron sad bierze pod rozwage tylko na zarzut pozwanego, zgloszony i nalezycie uzasadniony przed wdaniem sie w spor co do istoty sprawy. Sad nie bada z urzedu tej niewlasciwosci rowniez przed doreczeniem pozwu. Jezeli przepis szczegolny nie stanowi inaczej, okolicznosci, ktore uzasadniaja odrzucenie pozwu, jak rowniez niewlasciwy tryb postepowania, brak nalezytego umocowania pelnomocnika, brak zdolnosci procesowej pozwanego, brak w skladzie jego organow lub niedzialanie jego przedstawiciela ustawowego sad bierze pod rozwage z urzedu w kazdym stanie sprawy.

Art. 2021. (161) Jezeli strony przed wszczeciem postepowania sadowego zawarly umowe o mediacje, sad kieruje strony do mediacji na zarzut pozwanego zgloszony przed wdaniem sie w spor co do istoty sprawy.

Art. 203. § 1. Pozew moze byc cofniety bez zezwolenia pozwanego az do rozpoczecia rozprawy, a jezeli z cofnieciem polaczone jest zrzeczenie sie roszczenia - az do wydania wyroku.
§ 2. Pozew cofniety nie wywoluje zadnych skutkow, jakie ustawa wiaze z wytoczeniem powodztwa. Na zadanie pozwanego powod zwraca mu koszty, jezeli sad juz przedtem nie orzekl prawomocnie o obowiazku ich uiszczenia przez pozwanego.
§ 3. W razie cofniecia pozwu poza rozprawa przewodniczacy odwoluje wyznaczona rozprawe i o cofnieciu zawiadamia pozwanego, ktory moze w terminie dwutygodniowym zlozyc sadowi wniosek o przyznanie kosztow. Gdy skutecznosc cofniecia pozwu zalezy od zgody pozwanego, niezlozenie przez niego oswiadczenia w tym przedmiocie w powyzszym terminie uwaza sie za wyrazenie zgody.
§ 4. (162) Sad moze uznac za niedopuszczalne cofniecie pozwu, zrzeczenie sie lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okolicznosci sprawy wskazuja, ze wymienione czynnosci sa sprzeczne z prawem lub zasadami wspolzycia spolecznego albo zmierzaja do obejscia prawa.

Art. 204. § 1. Powodztwo wzajemne jest dopuszczalne, jezeli roszczenie wzajemne jest w zwiazku z roszczeniem powoda lub nadaje sie do potracenia. Powodztwo wzajemne mozna wytoczyc badz w odpowiedzi na pozew, badz oddzielnie, nie pozniej jednak niz na pierwszej rozprawie, albo w sprzeciwie od wyroku zaocznego.
§ 2. (163) Pozew wzajemny wnosi sie do sadu pozwu glownego. Jezeli jednak pozew wzajemny podlega rozpoznaniu przez sad okregowy, a sprawa wszczeta byla w sadzie rejonowym, sad ten przekazuje cala sprawe sadowi wlasciwemu do rozpoznania powodztwa wzajemnego.
§ 3. Przepisy dotyczace pozwu stosuje sie odpowiednio do pozwu wzajemnego.

Art. 205. (164) Sad rejonowy moze na wniosek pozwanego, zlozony az do zamkniecia rozprawy, przekazac sprawe sadowi okregowemu, jezeli pozwany wytoczyl przeciwko powodowi przed tym sadem powodztwo wplywajace na roszczenie powoda badz dlatego, ze ma z nim zwiazek, badz dlatego, ze roszczenia stron nadaja sie do potracenia.

Rozdzial 3. Rozprawa

Art. 206. (165) §1. Termin rozprawy wyznacza przewodniczacy. Jednoczesnie z wyznaczeniem pierwszej rozprawy zarzadza doreczenie pozwu i stosownie do potrzeby wyznacza sedziego sprawozdawce.
§ 2. Rownoczesnie z doreczeniem pozwu i wezwania na pierwsza rozprawe poucza sie pozwanego o:
1) czynnosciach procesowych, ktore moze lub powinien podjac, jesli nie uznaje zadania pozwu w calosci lub w czesci, w szczegolnosci o mozliwosci lub obowiazku wniesienia odpowiedzi na pozew, w tym o obowiazujacych w tym zakresie wymaganiach co do terminu i formy, lub przedstawienia swoich wnioskow, twierdzen i dowodow na rozprawie,
2) skutkach niepodjecia takich czynnosci, w szczegolnosci o mozliwosci wydania przez sad wyroku zaocznego i warunkach jego wykonalnosci oraz obciazenia pozwanego kosztami postepowania,
3) mozliwosci ustanowienia przez pozwanego pelnomocnika procesowego i braku obowiazkowego zastepstwa przez adwokata lub radce prawnego.

Art. 207. § 1. (166) Pozwany moze przed pierwsza rozprawa wniesc odpowiedz na pozew.
§ 2. W sprawach zawilych lub rozrachunkowych przewodniczacy moze zarzadzic przed pierwsza rozprawa wniesienie odpowiedzi na pozew lub takze w miare potrzeby wymiane przez strony dalszych pism przygotowawczych, przy czym oznaczy porzadek skladania pism, termin, w ktorym pisma nalezy zlozyc, i okolicznosci, ktore maja byc wyjasnione. W toku sprawy wymiane pism moze zarzadzic sad.
§ 3. (167) Strone reprezentowana przez adwokata, radce prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorie Generalna Skarbu Panstwa przewodniczacy moze zobowiazac do zlozenia w wyznaczonym terminie pisma przygotowawczego, w ktorym strona jest obowiazana do powolania wszystkich twierdzen, zarzutow i dowodow pod rygorem utraty prawa powolywania ich w toku dalszego postepowania.

Art. 208. § 1. Przewodniczacy, stosownie do okolicznosci, wyda przed rozprawa na podstawie pozwu i innych pism procesowych zarzadzenia majace na celu przygotowanie rozprawy. Przewodniczacy moze w szczegolnosci:
1) wezwac strony do stawienia sie na rozprawe osobiscie lub przez pelnomocnika;
2) (168) zazadac na rozprawe od panstwowej jednostki organizacyjnej lub jednostki organizacyjnej samorzadu terytorialnego znajdujacych sie u nich dowodow, jezeli strona sama dowodow tych otrzymac nie moze;
3) wezwac na rozprawe wskazanych przez strone swiadkow;
4) wezwac na rozprawe osoby powolane zgodnie przez strony na bieglych;
5) zarzadzic przedstawienie dokumentow, przedmiotow ogledzin, ksiag, planow itd.
§ 2. Przewodniczacy moze ponadto, w razie koniecznej potrzeby, zarzadzic ogledziny jeszcze przed rozprawa.

Art. 209. Kazda ze stron moze w pismie procesowym zadac przeprowadzenia rozprawy w jej nieobecnosci.

Art. 210. § 1. Rozprawa odbywa sie w ten sposob, ze po wywolaniu sprawy strony - najpierw powod, a potem pozwany - zglaszaja ustnie swe zadania i wnioski oraz przedstawiaja twierdzenia i dowody na ich poparcie. Strony moga ponadto wskazywac podstawy prawne swych zadan i wnioskow. Na zadanie prokuratora sad udziela mu glosu w kazdym stanie rozprawy; art. 62 nie stosuje sie.
§ 2. Kazda ze stron obowiazana jest do zlozenia oswiadczenia co do twierdzen strony przeciwnej, dotyczacych okolicznosci faktycznych.
§ 3. Ponadto rozprawa obejmuje, stosownie do okolicznosci, postepowanie dowodowe i roztrzasanie jego wynikow.

Art. 211. W razie nieobecnosci strony na rozprawie przewodniczacy lub wyznaczony przez niego sedzia sprawozdawca przedstawia jej wnioski, twierdzenia i dowody znajdujace sie w aktach sprawy.

Art. 212. (169) Przewodniczacy, jezeli to mozliwe, jeszcze przed wszczeciem postepowania dowodowego powinien przez zadawanie pytan stronom ustalic, jakie z istotnych okolicznosci sprawy sa miedzy nimi sporne, i dazyc do ich wyjasnienia. W razie uzasadnionej potrzeby moze udzielic stronom niezbednych pouczen, a stosownie do okolicznosci zwraca im uwage na celowosc ustanowienia pelnomocnika procesowego. W sprawach o alimenty i o naprawienie szkody wyrzadzonej czynem niedozwolonym przewodniczacy poucza powoda wystepujacego w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o roszczeniach wynikajacych z przytoczonych przez niego faktow.

Art. 213. (170) § 1. Fakty powszechnie znane sad bierze pod uwage nawet bez powolania sie na nie przez strony.
§ 2. Sad jest zwiazany uznaniem powodztwa, chyba ze uznanie jest sprzeczne z prawem lub zasadami wspolzycia spolecznego albo zmierza do obejscia prawa.

Art. 214. (171) §1. Rozprawa ulega odroczeniu, jezeli sad stwierdzi nieprawidlowosc w doreczeniu wezwania albo jezeli nieobecnosc strony jest wywolana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inna znana sadowi przeszkoda, ktorej nie mozna przezwyciezyc.
§ 2. Sad moze skazac na grzywne strone, jezeli powolala sie w zlej wierze na nieprawdziwe okolicznosci, ktore skutkowaly odroczeniem rozprawy.
§ 3. Jezeli nieprawdziwe okolicznosci, ktore skutkowaly odroczeniem rozprawy, zostaly powolane w zlej wierze przez pelnomocnika strony, sad moze go skazac na grzywne.

Art. 215. Rozprawa ulega odroczeniu, jezeli sad postanowi wezwac do wziecia udzialu w sprawie lub zawiadomic o toczacym sie procesie osoby, ktore dotychczas w postepowaniu nie wystepowaly w charakterze powodow lub pozwanych.

Art. 216. Sad moze w celu dokladniejszego wyjasnienia stanu sprawy zarzadzic stawienie sie stron lub jednej z nich osobiscie albo przez pelnomocnika.

Art. 217. § 1. Strona moze az do zamkniecia rozprawy przytaczac okolicznosci faktyczne i dowody na uzasadnienie swych wnioskow lub dla odparcia wnioskow i twierdzen strony przeciwnej, z zastrzezeniem niekorzystnych skutkow, jakie wedlug przepisow niniejszego kodeksu moga dla niej wyniknac z dzialania na zwloke lub niezastosowania sie do zarzadzen przewodniczacego i postanowien sadu.
§ 2. Sad pominie srodki dowodowe, jezeli okolicznosci sporne zostaly juz dostatecznie wyjasnione lub jezeli strona powoluje dowody jedynie dla zwloki.

Art. 218. Sad moze zarzadzic oddzielna rozprawe co do pozwu glownego i wzajemnego, jako tez co do jednego z kilku roszczen polaczonych w jednym pozwie, badz to glownym, badz wzajemnym, albo w stosunku do poszczegolnych wspoluczestnikow.

Art. 219. Sad moze zarzadzic polaczenie kilku oddzielnych spraw toczacych sie przed nim w celu ich lacznego rozpoznania lub takze rozstrzygniecia, jezeli sa one ze soba w zwiazku lub mogly byc objete jednym pozwem.

Art. 220. Sad moze ograniczyc rozprawe do poszczegolnych zarzutow lub zagadnien wstepnych.

Art. 221. Pozwany nie moze odmowic wdania sie w spor co do istoty sprawy, chociaz wniosl zarzuty formalne.

Art. 222. Oddalajac zarzuty, ktorych uwzglednienie uzasadnialoby odrzucenie pozwu, sad wyda oddzielne postanowienie i moze wstrzymac dalsze rozpoznanie sprawy, az do uprawomocnienia sie tego postanowienia. Oddalenie innych zarzutow formalnych sad stwierdza w uzasadnieniu orzeczenia konczacego postepowanie, przytaczajac powody rozstrzygniecia.

Art. 223. § 1. Przewodniczacy powinien we wlasciwej chwili sklaniac strony do pojednania, zwlaszcza na pierwszym posiedzeniu, po wstepnym wyjasnieniu stanowiska stron. Osnowa ugody zawartej przed sadem powinna byc wciagnieta do protokolu rozprawy i stwierdzona podpisami stron. Niemoznosc podpisania sad stwierdzi w protokole.
§ 2. Przepis art. 203 § 4 stosuje sie odpowiednio.

Art. 224. (172) § 1. Przewodniczacy zamyka rozprawe po przeprowadzeniu dowodow i udzieleniu glosu stronom.
§ 2. Mozna zamknac rozprawe rowniez w wypadku, gdy ma byc przeprowadzony jeszcze dowod przez sedziego wyznaczonego lub przez sad wezwany albo gdy ma byc przeprowadzony dowod z akt lub wyjasnien organow administracji publicznej, a rozprawe co do tych dowodow sad uzna za zbyteczna.

Art. 225. Sad moze zamknieta rozprawe otworzyc na nowo.

Art. 226. Od zarzadzen przewodniczacego wydanych w toku rozprawy strony moga odwolac sie do sadu.

DZIAL III. DOWODY

Rozdzial 1. Przedmiot i ocena dowodow

Art. 227. Przedmiotem dowodu sa fakty majace dla rozstrzygniecia sprawy istotne znaczenie.

Art. 228. § 1. Fakty powszechnie znane nie wymagaja dowodu.
§ 2. To samo dotyczy faktow znanych sadowi urzedowo, jednakze sad powinien na rozprawie zwrocic na nie uwage stron.

Art. 229. (173) Nie wymagaja rowniez dowodu fakty przyznane w toku postepowania przez strone przeciwna, jezeli przyznanie nie budzi watpliwosci.

Art. 230. Gdy strona nie wypowie sie co do twierdzen strony przeciwnej o faktach, sad, majac na uwadze wyniki calej rozprawy, moze fakty te uznac za przyznane.

Art. 231. Sad moze uznac za ustalone fakty majace istotne znaczenie dla rozstrzygniecia sprawy, jezeli wniosek taki mozna wyprowadzic z innych ustalonych faktow (domniemanie faktyczne).

Art. 232. (174) Strony sa obowiazane wskazywac dowody dla stwierdzenia faktow, z ktorych wywodza skutki prawne. Sad moze dopuscic dowod nie wskazany przez strone.

Art. 233. § 1. Sad ocenia wiarygodnosc i moc dowodow wedlug wlasnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozwazenia zebranego materialu.
§ 2. Sad oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadac odmowie przedstawienia przez strone dowodu lub przeszkodom stawianym przez nia w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sadu.

Art. 234. Domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiaza sad; moga byc jednak obalone, ilekroc ustawa tego nie wylacza.

Rozdzial 2. Postepowanie dowodowe

Oddzial 1. Przepisy ogolne

Art. 235. Postepowanie dowodowe odbywa sie przed sadem orzekajacym, chyba ze sprzeciwia sie temu charakter dowodu albo wzglad na powazne niedogodnosci lub niewspolmiernosc kosztow w stosunku do przedmiotu sporu. W takich wypadkach sad orzekajacy zleci przeprowadzenie dowodu jednemu ze swych czlonkow (sedzia wyznaczony) albo innemu sadowi (sad wezwany).

Art. 236. W postanowieniu o przeprowadzeniu dowodu sad oznaczy fakty podlegajace stwierdzeniu, srodek dowodowy i - stosownie do okolicznosci - sedziego lub sad, ktory ma dowod przeprowadzic, a ponadto, jezeli to jest mozliwe, termin i miejsce przeprowadzenia dowodu. Wyznaczajac sedziego, sad moze pozostawic mu oznaczenie terminu przeprowadzenia dowodu.

Art. 237. Niestawiennictwo stron na termin nie wstrzymuje przeprowadzenia dowodu, chyba ze obecnosc stron lub jednej z nich okaze sie konieczna.

Art. 238. § 1. Protokol zawierajacy przebieg postepowania dowodowego przed sedzia wyznaczonym lub przed sadem wezwanym podpisuja, oprocz sedziego i protokolanta, takze osoby przesluchane oraz strony, jezeli sa obecne.
§ 2. Odmowe lub niemoznosc podpisania stwierdza sie w protokole.

Art. 239. Sedzia wyznaczony i sad wezwany maja w zakresie zleconego im postepowania dowodowego prawa przewodniczacego i prawa sadu orzekajacego. Na ich uchybienia strony moga zwrocic uwage sadu nie pozniej niz na najblizszej rozprawie.

Art. 240. § 1. Sad nie jest zwiazany swym postanowieniem dowodowym i moze je stosownie do okolicznosci uchylic lub zmienic nawet na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Sedzia wyznaczony i sad wezwany moga uzupelnic na wniosek strony postanowienie sadu orzekajacego przez przesluchanie nowych swiadkow na fakty wskazane w tym postanowieniu.

Art. 241. Sad orzekajacy moze zarzadzic powtorzenie lub uzupelnienie postepowania dowodowego.

Art. 242. Jezeli postepowanie dowodowe napotyka przeszkody o nieokreslonym czasie trwania, sad moze oznaczyc termin, po ktorego uplywie dowod moze byc przeprowadzony tylko wowczas, gdy nie spowoduje to zwloki w postepowaniu.

Art. 243. Zachowanie szczegolowych przepisow o postepowaniu dowodowym nie jest konieczne, ilekroc ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu.

Oddzial 2. Dokumenty

Art. 244. (175) § 1. Dokumenty urzedowe, sporzadzone w przepisanej formie przez powolane do tego organy wladzy publicznej i inne organy panstwowe w zakresie ich dzialania, stanowia dowod tego, co zostalo w nich urzedowo zaswiadczone.
§ 2. Przepis § 1 stosuje sie odpowiednio do dokumentow urzedowych sporzadzonych przez organizacje zawodowe, samorzadowe, spoldzielcze i inne organizacje spoleczne w zakresie zleconych im przez ustawe spraw z dziedziny administracji publicznej.

Art. 245. Dokument prywatny stanowi dowod tego, ze osoba, ktora go podpisala, zlozyla oswiadczenie zawarte w dokumencie.

Art. 246. Jezeli ustawa lub umowa stron wymaga dla czynnosci prawnej zachowania formy pisemnej, dowod ze swiadkow lub z przesluchania stron w sprawie miedzy uczestnikami tej czynnosci na fakt jej dokonania jest dopuszczalny w wypadku, gdy dokument obejmujacy czynnosc zostal zagubiony, zniszczony lub zabrany przez osobe trzecia, a jezeli forma pisemna byla zastrzezona tylko dla celow dowodowych, takze w wypadkach okreslonych w kodeksie cywilnym.

Art. 247. Dowod ze swiadkow lub z przesluchania stron przeciwko osnowie lub ponad osnowe dokumentu obejmujacego czynnosc prawna moze byc dopuszczony miedzy uczestnikami tej czynnosci tylko w wypadkach, gdy nie doprowadzi to do obejscia przepisow o formie zastrzezonej pod rygorem niewaznosci i gdy ze wzgledu na szczegolne okolicznosci sprawy sad uzna to za konieczne.

Art. 248. § 1. Kazdy obowiazany jest przedstawic na zarzadzenie sadu w oznaczonym terminie i miejscu dokument znajdujacy sie w jego posiadaniu i stanowiacy dowod faktu istotnego dla rozstrzygniecia sprawy, chyba ze dokument zawiera tajemnice panstwowa.
§ 2. Od powyzszego obowiazku moze uchylic sie ten, kto co do okolicznosci objetych trescia dokumentu moglby jako swiadek odmowic zeznania albo kto posiada dokument w imieniu osoby trzeciej, ktora moglaby z takich samych przyczyn sprzeciwic sie przedstawieniu dokumentu. Jednakze i wowczas nie mozna odmowic przedstawienia dokumentu, gdy jego posiadacz lub osoba trzecia obowiazani sa do tego wzgledem chociazby jednej ze stron albo gdy dokument wystawiony jest w interesie strony, ktora zada przeprowadzenia dowodu. Strona nie moze ponadto odmowic przedstawienia dokumentu, jezeli szkoda, na ktora bylaby przez to narazona, polega na przegraniu procesu.

Art. 249. § 1. W sprawach dotyczacych przedsiebiorstwa handlowego lub przemyslowego, w razie powolania sie jednej ze stron na ksiegi i dokumenty przedsiebiorstwa, nalezy je przedstawic sadowi, jezeli sad uzna wyciag za niewystarczajacy.
§ 2. Gdy zachodzi istotna trudnosc w dostarczeniu ksiag do sadu, sad moze przejrzec je na miejscu lub zlecic sedziemu wyznaczonemu ich przejrzenie i sporzadzenie niezbednych wyciagow.

Art. 250. § 1. (176) Jezeli dokument znajduje sie w aktach organu, o ktorym mowa w art. 244 § 1, wystarczy przedstawic urzedowo poswiadczony przez ten organ odpis lub wyciag z dokumentu. Sad zazada udzielenia odpisu lub wyciagu, jezeli strona sama uzyskac go nie moze.
§ 2. Gdy sad uzna za konieczne przejrzenie oryginalu dokumentu, moze zarzadzic, by go dostarczono na rozprawe, albo przejrzec go na miejscu przez sedziego wyznaczonego lub przez caly sklad sadu.

Art. 251. Za nieuzasadniona odmowe przedstawienia dokumentu przez osobe trzecia sad, po wysluchaniu jej oraz stron co do zasadnosci odmowy, skaze osobe trzecia na grzywne. Osoba trzecia ma prawo zadac zwrotu wydatkow polaczonych z przedstawieniem dokumentu.

Art. 252. Strona, ktora zaprzecza prawdziwosci dokumentu urzedowego albo twierdzi, ze zawarte w nim oswiadczenia organu, od ktorego dokument ten pochodzi, sa niezgodne z prawda, powinna okolicznosci te udowodnic.

Art. 253. Jezeli strona zaprzecza prawdziwosci dokumentu prywatnego albo twierdzi, ze zawarte w nim oswiadczenie osoby, ktora je podpisala, od niej nie pochodzi, obowiazana jest okolicznosci te udowodnic. Jezeli jednak spor dotyczy dokumentu prywatnego pochodzacego od innej osoby niz strona zaprzeczajaca, prawdziwosc dokumentu powinna udowodnic strona, ktora chce z niego skorzystac.

Art. 254. § 1. Badania prawdziwosci pisma dokonuje sie z udzialem lub bez udzialu bieglych, zwlaszcza przez porownanie pisma na zakwestionowanym dokumencie z pismem tej samej osoby na innych dokumentach niewatpliwie prawdziwych. Sad w razie potrzeby moze wezwac osobe, od ktorej pismo pochodzi, na termin wyznaczony, w celu napisania podyktowanych jej wyrazow.
§ 2. Od obowiazku zlozenia proby pisma zwolniony jest ten, kto na zapytanie, czy pismo na dokumencie jest prawdziwe, moglby jako swiadek odmowic zeznania.
§ 3. Sad moze zastosowac do osoby trzeciej, ktora nie wykonala zarzadzen sadu wydanych w mysl paragrafow poprzedzajacych, takie same srodki przymusowe, jak wobec swiadkow.
§ 4. Osoba trzecia moze na rowni ze swiadkiem zadac zwrotu wydatkow koniecznych zwiazanych ze stawiennictwem do sadu, a ponadto wynagrodzenia za utrate zarobku.

Art. 255. Strona, ktora w zlej wierze lub lekkomyslnie zglosila zarzuty przewidziane w art. 252 i 253, podlega karze grzywny.

Art. 256. Sad moze zazadac, aby dokument w jezyku obcym byl przelozony przez tlumacza przysieglego.

Art. 257. Sad oceni na podstawie okolicznosci poszczegolnego wypadku, czy i o ile dokument zachowuje moc dowodowa pomimo przekreslen, podskroban lub innych uszkodzen.

Oddzial 3. Zeznania swiadkow

Art. 258. Strona powolujaca sie na dowod ze swiadkow obowiazana jest dokladnie oznaczyc fakty, ktore maja byc zeznaniami poszczegolnych swiadkow stwierdzone, i wskazac swiadkow, tak by wezwanie ich do sadu bylo mozliwe.

Art. 259. Swiadkami nie moga byc:
1) osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzezen;
2) wojskowi i urzednicy nie zwolnieni od zachowania tajemnicy sluzbowej, jezeli ich zeznanie mialoby byc polaczone z jej naruszeniem;
3) przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, ktore moga byc przesluchane w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji majacej zdolnosc sadowa;
4) wspoluczestnicy jednolici.

Art. 2591. (177) Mediator nie moze byc swiadkiem co do faktow, o ktorych dowiedzial sie w zwiazku z prowadzeniem mediacji, chyba ze strony zwolnia go z obowiazku zachowania tajemnicy mediacji.

Art. 260. Wspoluczestnik sporu, nie bedacy wspoluczestnikiem jednolitym, moze byc swiadkiem co do faktow dotyczacych wylacznie innego wspoluczestnika.

Art. 261. § 1. Nikt nie ma prawa odmowic zeznan w charakterze swiadka, z wyjatkiem malzonkow stron, ich wstepnych, zstepnych i rodzenstwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak rowniez osob pozostajacych ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznan trwa po ustaniu malzenstwa lub rozwiazaniu stosunku przysposobienia. Jednakze odmowa zeznan nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, z wyjatkiem spraw o rozwod.
§ 2. Swiadek moze odmowic odpowiedzi na zadane mu pytanie, jezeli zeznanie mogloby narazic jego lub jego bliskich, wymienionych w paragrafie poprzedzajacym, na odpowiedzialnosc karna, hanbe lub dotkliwa i bezposrednia szkode majatkowa albo jezeli zeznanie mialoby byc polaczone z pogwalceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny moze odmowic zeznan co do faktow powierzonych mu na spowiedzi.

Art. 262. Sad, wzywajac swiadka, wymieni w wezwaniu imie, nazwisko i zamieszkanie wezwanego, miejsce i czas przesluchania, nazwiska stron i przedmiot sprawy oraz zwiezla osnowe przepisow o karach za pogwalcenie obowiazkow swiadka, a ponadto o zwrocie wydatkow koniecznych, zwiazanych ze stawiennictwem do sadu, oraz o wynagrodzeniu za utrate zarobku.

Art. 263. Przesluchanie osob dotknietych choroba lub kalectwem odbywa sie w miejscu, gdzie przebywaja, jezeli nie moga go opuscic.

Art. 264. Kolejnosc przesluchania swiadkow oznacza przewodniczacy. Swiadkowie, ktorzy nie zlozyli jeszcze zeznan, nie moga byc obecni przy przesluchaniu innych swiadkow.

Art. 265. § 1. Do przesluchania swiadka nie wladajacego dostatecznie jezykiem polskim sad moze przybrac tlumacza.
§ 2. Do tlumaczy stosuje sie odpowiednio przepisy o bieglych. Pracownik organow wymiaru sprawiedliwosci moze pelnic obowiazki tlumacza bez skladania przyrzeczenia, lecz z powolaniem sie na slubowanie sluzbowe.

Art. 266. § 1. Przed przesluchaniem swiadka uprzedza sie go o prawie odmowy zeznan i odpowiedzialnosci karnej za zlozenie falszywych zeznan.
§ 2. Przesluchanie rozpoczyna sie od zadania swiadkowi pytan dotyczacych jego osoby oraz stosunku do stron.
§ 3. Jezeli swiadek ma skladac zeznania, przewodniczacy odbiera od niego przyrzeczenie, po pouczeniu go o znaczeniu tego aktu.

Art. 267. Nie skladaja przyrzeczenia swiadkowie maloletni, ktorzy nie ukonczyli lat siedemnastu, oraz osoby skazane wyrokiem prawomocnym za falszywe zeznania. Inni swiadkowie moga byc za zgoda stron zwolnieni przez sad od zlozenia przyrzeczenia.

Art. 268. Brzmienie przyrzeczenia jest nastepujace: "Swiadomy znaczenia mych slow i odpowiedzialnosci przed prawem przyrzekam uroczyscie, ze bede mowil szczera prawde, niczego nie ukrywajac z tego, co mi jest wiadome".

Art. 269. § 1. Swiadek sklada przyrzeczenie, powtarzajac za sedzia lub odczytujac na glos tekst przyrzeczenia, przy czym wszyscy - nie wylaczajac sedziow - stoja.
§ 2. Niemi i glusi skladaja przyrzeczenie przez podpisanie jego tekstu lub przy pomocy bieglego.

Art. 270. W razie powtornego przesluchania swiadka przypomina mu sie poprzednio zlozone przyrzeczenie.

Art. 271. § 1. Swiadek sklada zeznanie ustnie, zaczynajac od odpowiedzi na pytania przewodniczacego, co i z jakiego zrodla wiadomo mu w sprawie, po czym sedziowie i strony moga w tymze przedmiocie zadawac mu pytania.
§ 2. Niemi i glusi skladaja zeznania na pismie lub przy pomocy bieglego.

Art. 272. Swiadkowie, ktorych zeznania przecza sobie wzajemnie, moga byc konfrontowani.

Art. 273. § 1. Zeznanie swiadka, po zapisaniu do protokolu, bedzie mu odczytane i stosownie do okolicznosci na podstawie jego uwag uzupelnione lub sprostowane.
§ 2. Swiadek moze oddalic sie z sadu nie wczesniej niz po uzyskaniu na to zezwolenia przewodniczacego.

Art. 274. § 1. Za nie usprawiedliwione niestawiennictwo sad skaze swiadka na grzywne, po czym wezwie go powtornie, a w razie ponownego niestawiennictwa skaze go na ponowna grzywne i moze zarzadzic jego przymusowe sprowadzenie.
§ 2. Przepis paragrafu poprzedzajacego stosuje sie odpowiednio do swiadka, ktory oddalil sie bez zezwolenia przewodniczacego.

Art. 275. Swiadek w ciagu tygodnia od daty doreczenia mu postanowienia skazujacego go na grzywne lub na pierwszym posiedzeniu, na ktore zostanie wezwany, moze usprawiedliwic swe niestawiennictwo. W razie usprawiedliwienia niestawiennictwa sad zwolni swiadka od grzywny i od przymusowego sprowadzenia. Postanowienia sadu moga zapasc na posiedzeniu niejawnym.

Art. 276. § 1. Za nieuzasadniona odmowe zeznan lub przyrzeczenia sad, po wysluchaniu obecnych stron co do zasadnosci odmowy, skaze swiadka na grzywne.
§ 2. Niezaleznie od powyzszej grzywny sad moze nakazac aresztowanie swiadka na czas nie przekraczajacy tygodnia. Sad uchyli areszt, jezeli swiadek zlozy zeznanie lub przyrzeczenie albo jezeli sprawe ukonczono w instancji, w ktorej dowod z tego swiadka zostal dopuszczony.

Art. 2761. (178) W razie uchybienia przez zolnierza w czynnej sluzbie wojskowej obowiazkom, o ktorych mowa w art. 274 i 276, sad, zamiast skazac zolnierza na grzywne, wystepuje do dowodcy jednostki wojskowej, w ktorej zolnierz ten pelni sluzbe, z wnioskiem o pociagniecie go do odpowiedzialnosci dyscyplinarnej.

Art. 277. Swiadek ma prawo zadac zwrotu wydatkow koniecznych, zwiazanych ze stawiennictwem do sadu, a ponadto wynagrodzenia za utrate zarobku. Przewodniczacy moze przyznac swiadkowi zaliczke na koszty podrozy i na utrzymanie w miejscu przesluchania.

Oddzial 4. Opinia bieglych

Art. 278. § 1. W wypadkach wymagajacych wiadomosci specjalnych sad po wysluchaniu wnioskow stron co do liczby bieglych i ich wyboru moze wezwac jednego lub kilku bieglych w celu zasiegniecia ich opinii.
§ 2. Sad orzekajacy moze pozostawic prawo wyboru bieglego sedziemu wyznaczonemu lub sadowi wezwanemu.
§ 3. Sad oznaczy, czy opinia ma byc przedstawiona ustnie, czy na pismie.

Art. 279. Dopuszczenie dowodu z bieglych moze nastapic na posiedzeniu niejawnym po wysluchaniu wnioskow stron co do liczby bieglych i ich wyboru.

Art. 280. Osoba wyznaczona na bieglego moze nie przyjac wlozonego na nia obowiazku z przyczyn, jakie uprawniaja swiadka do odmowy zeznan, a ponadto z powodu przeszkody, ktora uniemozliwia jej wydanie opinii.

Art. 281. Az do ukonczenia czynnosci bieglego strona moze zadac jego wylaczenia z przyczyn, z jakich mozna zadac wylaczenia sedziego. Gdy strona zglasza wniosek o wylaczenie bieglego po rozpoczeciu przez niego czynnosci, obowiazana jest uprawdopodobnic, ze przyczyna wylaczenia powstala pozniej lub ze przedtem nie byla jej znana.

Art. 282. § 1. Biegly sklada przed rozpoczeciem czynnosci przyrzeczenie w nastepujacym brzmieniu: "Swiadomy znaczenia mych slow i odpowiedzialnosci przed prawem przyrzekam uroczyscie, ze powierzone mi obowiazki bieglego wykonam z cala sumiennoscia i bezstronnoscia".
§ 2. Poza tym do przyrzeczenia bieglych stosuje sie odpowiednio przepisy dotyczace przyrzeczenia swiadkow.

Art. 283. § 1. Biegly nie sklada przyrzeczenia, gdy obie strony wyraza na to zgode.
§ 2. Biegly sadowy staly sklada przyrzeczenie tylko przy objeciu stanowiska, w poszczegolnych zas sprawach powoluje sie na nie.

Art. 284. Sad moze zarzadzic okazanie bieglemu akt sprawy i przedmiotu ogledzin oraz zarzadzic, aby bral udzial w postepowaniu dowodowym.

Art. 285. § 1. Opinia bieglego powinna zawierac uzasadnienie.
§ 2. Biegli moga zlozyc opinie laczna.
§ 3. Jezeli biegly nie moze na razie udzielic wyczerpujacej opinii, sad wyznaczy termin dodatkowy do jej przedstawienia.

Art. 286. Sad moze zazadac ustnego wyjasnienia opinii zlozonej na pismie, moze tez w razie potrzeby zazadac dodatkowej opinii od tych samych lub innych bieglych.

Art. 287. Za nie usprawiedliwione niestawiennictwo, za nieuzasadniona odmowe zlozenia przyrzeczenia lub opinii albo za nie usprawiedliwione opoznienie zlozenia opinii sad skaze bieglego na grzywne.

Art. 288. Biegly ma prawo zadac wynagrodzenia za stawiennictwo do sadu i wykonana prace. Przewodniczacy moze przyznac bieglemu zaliczke na poczet wydatkow.

Art. 289. Do wezwania i przesluchania bieglych stosuje sie ponadto odpowiednio przepisy o swiadkach, z wyjatkiem przepisow o przymusowym sprowadzeniu.

Art. 290. § 1. Sad moze zazadac opinii odpowiedniego instytutu naukowego lub naukowo-badawczego. Sad moze zazadac od instytutu dodatkowych wyjasnien badz pisemnych, badz ustnych przez wyznaczona do tego osobe, moze tez zarzadzic zlozenie dodatkowej opinii przez ten sam lub inny instytut.
§ 2. W opinii instytutu nalezy wskazac osoby, ktore przeprowadzily badanie i wydaly opinie.

Art. 291. Instytut naukowy lub naukowo-badawczy moze zadac wynagrodzenia za wykonana prace i za stawiennictwo swoich przedstawicieli.

Oddzial 5. Ogledziny

Art. 292. Sad moze zarzadzic ogledziny bez udzialu lub z udzialem bieglych, a stosownie do okolicznosci - rowniez w polaczeniu z przesluchaniem swiadkow.

Art. 293. Przepisy o obowiazku przedstawienia dokumentu stosuje sie odpowiednio do przedstawienia przedmiotu ogledzin. Jezeli rodzaj przedmiotu na to pozwala i nie jest to polaczone ze znacznymi kosztami, nalezy przedmiot ogledzin dostarczyc do sadu.

Art. 294. Jezeli przedmiot ogledzin jest w posiadaniu osoby trzeciej, a ogledziny maja byc dokonane w miejscu, gdzie przedmiot znajduje sie, osoba ta powinna byc wezwana na termin ogledzin i obowiazana jest ulatwic dostep do przedmiotu.

Art. 295. § 1. Osoba trzecia w ciagu dni trzech od doreczenia jej wezwania moze z waznych przyczyn zadac od sadu wzywajacego zaniechania ogledzin.
§ 2. Przed rozpoznaniem zadania osoby trzeciej sad nie przystapi do ogledzin.

Art. 296. Osobe trzecia, ktora bez uzasadnionych przyczyn nie zastosowala sie do zarzadzen w przedmiocie ogledzin, sad skaze na grzywne.

Art. 297. Osoba trzecia wezwana na termin ogledzin ma prawo zadac zwrotu wydatkow koniecznych, zwiazanych ze stawiennictwem do sadu, oraz wynagrodzenia za utrate zarobku na rowni ze swiadkiem, a ponadto zwrotu wydatkow polaczonych z dostarczeniem przedmiotu ogledzin.

Art. 298. Ogledziny osoby moga odbyc sie tylko za jej zgoda.

Oddzial 6. Przesluchanie stron

Art. 299. Jezeli po wyczerpaniu srodkow dowodowych lub w ich braku pozostaly nie wyjasnione fakty istotne dla rozstrzygniecia sprawy, sad dla wyjasnienia tych faktow zarzadzi dowod z przesluchania stron.

Art. 300. § 1. Za osobe prawna sad przesluchuje osoby wchodzace w sklad organu uprawnionego do jej reprezentowania, przy czym sad decyduje, czy przesluchac wszystkie te osoby, czy tez tylko niektore z nich.
§ 2. (179) Za Skarb Panstwa sad moze przesluchac w charakterze strony osoby powolane do reprezentowania panstwowej jednostki organizacyjnej, z ktorej dzialalnoscia wiaze sie dochodzone roszczenie, lub inne wskazane osoby.

Art. 301. (180) Jezeli powodztwo jest wytoczone przez prokuratora lub organizacje spoleczna na rzecz oznaczonej osoby, przesluchuje sie w charakterze strony powodowej te osobe, chociazby nie przystapila ona do sprawy.

Art. 302. § 1. Gdy z przyczyn natury faktycznej lub prawnej przesluchac mozna co do okolicznosci spornych jedna tylko strone, sad oceni, czy mimo to nalezy przesluchac te strone, czy tez dowod ten pominac w zupelnosci. Sad postapi tak samo, gdy druga strona lub niektorzy ze wspoluczestnikow nie stawili sie na przesluchanie stron lub odmowili zeznan.
§ 2. W sprawach osob znajdujacych sie pod wladza rodzicielska, opieka lub kuratela od uznania sadu zalezy przesluchanie badz samej strony, badz jej przedstawiciela ustawowego, badz tez obojga.

Art. 303. Sad przeslucha najpierw strony bez odbierania przyrzeczenia. Jezeli przesluchanie to nie wyswietli dostatecznie faktow, sad moze przesluchac wedlug swego wyboru jedna ze stron ponownie, po uprzednim odebraniu od niej przyrzeczenia. Przesluchanie jednej ze stron co do pewnego faktu z odebraniem od niej przyrzeczenia nie wylacza takiego przesluchania drugiej strony co do innego faktu.

Art. 304. Przed przystapieniem do przesluchania sad uprzedza strony, ze obowiazane sa zeznawac prawde i ze stosownie do okolicznosci moga byc przesluchane ponownie po odebraniu od nich przyrzeczenia. Przed odebraniem przyrzeczenia sad uprzedza strone o odpowiedzialnosci karnej za zlozenie falszywych zeznan. Poza tym do przesluchania stron i skladania przyrzeczenia stosuje sie odpowiednio przepisy dotyczace swiadkow, z wyjatkiem przepisow o srodkach przymusowych.

Oddzial 7. Inne srodki dowodowe

Art. 305. Sad moze dopuscic dowod z grupowego badania krwi.

Art. 306. Pobranie krwi w celu jej badania moze nastapic tylko za zgoda osoby, ktorej krew ma byc pobrana, a jezeli osoba ta nie ukonczyla trzynastu lat lub jest ubezwlasnowolniona calkowicie - za zgoda jej przedstawiciela ustawowego.

Art. 307. § 1. W celu przeprowadzenia dowodu z grupowego badania krwi sad zwraca sie do bieglego o pobranie krwi, zbadanie jej i zlozenie sprawozdania o wynikach badania lacznie z koncowa opinia.
§ 2. Sprawozdanie z grupowego badania krwi powinno zawierac stwierdzenie, czy sprawdzono nalezycie tozsamosc osob, ktorych krew pobrano, oraz wskazanie sposobu przeprowadzenia badania. Sprawozdanie powinno byc podpisane przez osobe, ktora przeprowadzila badanie, a jezeli krew zostala pobrana przez inna osobe, pobranie krwi powinno byc stwierdzone jej podpisem.
§ 3. Pobranie krwi i przeslanie jej do instytutu, o jakim mowa w art. 290, mozna zlecic bieglemu miejsca zamieszkania stron lub siedziby sadu.

Art. 308. § 1. Sad moze dopuscic dowod z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planow, rysunkow oraz plyt lub tasm dzwiekowych i innych przyrzadow utrwalajacych albo przenoszacych obrazy lub dzwieki.
§ 2. Dowody, o ktorych mowa w paragrafie poprzedzajacym, sad przeprowadza, stosujac odpowiednio przepisy o dowodzie z ogledzin oraz o dowodzie z dokumentow.

Art. 309. Sposob przeprowadzenia dowodu innymi srodkami dowodowymi niz wymienione w artykulach poprzedzajacych okresli sad zgodnie z ich charakterem, stosujac odpowiednio przepisy o dowodach.

Rozdzial 3. Zabezpieczenie dowodow

Art. 310. Przed wszczeciem postepowania na wniosek, a w toku postepowania rowniez z urzedu, mozna zabezpieczyc dowod, gdy zachodzi obawa, ze jego przeprowadzenie stanie sie niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejacego stanu rzeczy.

Art. 311. (181) Wniosek o zabezpieczenie dowodu sklada sie w sadzie wlasciwym do rozpoznania sprawy, a w wypadkach nie cierpiacych zwloki lub gdy postepowanie nie zostalo jeszcze wszczete, w sadzie rejonowym, w ktorego okregu dowod ma byc przeprowadzony.

Art. 312. Wniosek powinien zawierac:
1) oznaczenie wnioskodawcy i przeciwnika oraz innych osob zainteresowanych, jezeli sa znane;
2) wskazanie faktow oraz dowodow;
3) przyczyny uzasadniajace potrzebe zabezpieczenia dowodu.

Art. 313. Zabezpieczenie dowodu moze byc dopuszczone bez wezwania przeciwnika tylko w wypadkach nie cierpiacych zwloki albo gdy przeciwnik nie moze byc wskazany lub gdy miejsce jego pobytu nie jest znane.

Art. 314. Sad wzywa zainteresowanych na termin wyznaczony do przeprowadzenia dowodu; jednakze w wypadkach nie cierpiacych zwloki przeprowadzenie dowodu moze byc rozpoczete nawet przed doreczeniem wezwania przeciwnikowi.

Art. 315. § 1. Strony maja prawo wskazywac przed sadem orzekajacym uchybienia popelnione przy zabezpieczeniu dowodu.
§ 2. (182) (uchylony).

 

 

Przydatne linki

Dokument

Rzeczypospolitej Polskiej

Польша

“Карта поляка”

Новости сайта:

 


 

 



 
Новости законодательства

Новые документы

Рейтинг
Рейтинг@Mail.ru Rating All.BY

Copyright © 2007-2014. При полном или частичном использовании материалов ссылка на NewsBY.org обязательна.